Astronomie

Astronomen ontdekken de meest verafgelegen Melkweg tot nu toe

Het kleine sterrencluster GN-z11 is het verste object dat astronomen hebben waargenomen: het bestond al toen het universum nog maar 400 miljoen jaar oud was.

Door Nadia Drake
Foto's Van NASA/ESA/P. Oesch

3 maart 2016

“Dit is een heel oude Melkweg”, vertelt Garth Illingworth van de Universiteit van Californië in Santa Cruz. Hij beschrijft hem in the Astrophysical Journal. “We kijken 13,4 miljard jaar terug, 97 procent van alle tijd, naar de Melkweg op het moment dat deze nog ontstond.”

Ja, er was 13,4 miljard jaar voor nodig om het licht uit de Melkweg door het universum in het vizier van de ruimtetelescoop Hubble te brengen. Dat betekent echter niet dat de melkweg zich op 13,4 miljard lichtjaren bevindt. Het universum is in de tussentijd uitgebreid, waardoor GN-z11 zich veel en veel verder van de aarde bevindt. “Op dit moment gaan we ervan uit dat deze Melkweg zo'n 32 miljard lichtjaren bij ons vandaan staat”, zegt coauteur Pascal Oesch van Yale University. Met andere woorden: de Melkweg bestond al belachelijk lang geleden en is echt, écht absurd ver weg.

Een vroegrijpe sterrenfabriek

Wanneer je in het verre universum duikt, kijk je ook terug in tijd. De Melkweg in zijn huidige vorm zou er dan ook heel anders uitzien dan wat Hubble op dit moment waarneemt.

Deze heldere kleine knoop van miljarden sterren was 13,4 miljard jaar geleden echter in grootte maar één procent van de Melkweg. Ondanks zijn grootte ontstonden in het vroegrijpe Melkwegstelsel sneller sterren dan in de Melkweg. Deze sterren waren erg heet, erg jong en erg groot – het soort sterren dat volgens astronomen in de beginjaren van het universum moet hebben bestaan. Het is echter verrassend dat we ze zo snel aantreffen.

“We verwachten echt niet dat we een Melkweg in de geschiedenis van het universum zouden aantreffen die zo helder en zo oud zou zijn”, vertelt Oesch. “De grote vraag is hoe ‘gewoon‘ Melkwegstelsels uit de vroege kosmische geschiedenis zijn die zo helder zijn. Ik denk dat er niet zo veel van zijn. Volgens mij hebben we geluk gehad.”

Niet zo lang

De geschiedenis heeft ons geleerd dat records op het gebied van astronomische afstanden vaak niet zo lang bestaan. Het vorige verste Melkwegstelsel, ‘EGSY8p7’ geheten, werd in juli 2015 gemeld. Het is zo’n 200 of 300 miljoen jaar jonger dan GN-z11.  Daarvoor was er EGS-zs8-1, een Melkwegstelsel dat nog eens 200 miljoen jaar jonger was en in februari 2015 werd gemeld.

Elke nieuwere en scherpere blik in de lucht onthult weer meer afgelegen en intrigerende objecten. Dus ook al is GN-z11 even de winnaar, de kans is groot dat hij zijn titel minder lang behoudt dan een regerend Olympisch kampioen. Daar komt bij dat in 2018 de James Webb-ruimtetelescoop in gebruik wordt genomen. Als alles goed gaat, heeft hij een nog indrukwekkender vermogen om terug in de tijd te reizen dan Hubble. “We hebben feitelijk de grenzen van Hubble bereikt”, stelt Illingworth. “Wanneer je nog iets verder gaat, zie je geen licht meer. Hubble kan niet alles zien.”