Voor moslims is ramadan, de negende maand van de islamitische kalender, een periode van bezinning en vasten. Overdag onthouden gelovigen zich van eten, drinken en seks – een ritueel dat sawm wordt genoemd. Wereldwijd grijpen moslims deze heilige maand ook aan om naar Mekka in Saoedi-Arabië te reizen. Daar lopen pelgrims zeven keer rond de Kaäba, een kubusvormig gebouw dat het spirituele hart van de islam vormt. Wat maakt dit bouwwerk zo bijzonder?
Het heiligste gebouw van de islam
De Kaäba staat in het midden van Al-Masjid al-Haram, de Grote Moskee van Mekka. Voor moslims wereldwijd vormt het gebouw het centrale oriëntatiepunt van hun gebed: waar ze zich ook bevinden, ze bidden altijd in de richting van de Kaäba. Pelgrims die Mekka bezoeken lopen zeven keer tegen de klok in rond het gebouw. Dit ritueel heet tawaaf en is een belangrijk onderdeel van de islamitische bedevaart.
Binnen de islam geldt de Kaäba als de heiligste plek op aarde. Volgens religieuze traditie zou het het eerste huis van aanbidding zijn dat ter ere van Allah werd gebouwd. Door de eeuwen heen is het gebouw meerdere keren beschadigd door overstromingen, branden en conflicten, waarna het telkens werd herbouwd. De laatste grote restauratie vond plaats in 1996.
Volgens traditie gebouwd door Ibrahim en Ismaël
Volgens islamitische overleveringen werd de Kaäba gebouwd door Ibrahim – Abraham in joodse traditie – en zijn zoon Ismaël. Het oorspronkelijke gebouw zou uit vier muren zonder dak hebben bestaan. Tijdens de bouw zouden zij de fundamenten hebben ontdekt van een nog oudere Kaäba, die volgens religieuze verhalen door Adam zou zijn opgericht.
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
Vanuit historisch en archeologisch perspectief blijft de oorsprong van het heiligdom onduidelijk. Veel historici vermoeden dat Mekka al lang vóór de islam een religieuze betekenis had. Archeologisch onderzoek is echter vrijwel onmogelijk, omdat de Kaäba een streng beschermde heilige plaats is.
De mysterieuze zwarte steen
In de oostelijke hoek van de Kaäba bevindt zich de zwarte steen (al-Hajar al-Aswad), op ongeveer anderhalve meter hoogte. Veel pelgrims proberen de steen tijdens hun rondgang aan te raken of te kussen, al is dat door de drukte niet altijd mogelijk.
Volgens religieuze tradities werd de steen door de engel Djibriel – Gabriël in de joodse traditie – aan Ibrahim gegeven. In andere verhalen zou hij al in de oorspronkelijke Kaäba van Adam zijn geplaatst en later tijdens de zondvloed verloren zijn gegaan.
Sommige onderzoekers hebben gesuggereerd dat de steen een meteoriet zou kunnen zijn, maar dat is nooit overtuigend bewezen. Tijdens een aanval op Mekka in de Middeleeuwen werd de steen in meerdere stukken gebroken; tegenwoordig worden deze fragmenten bij elkaar gehouden door een zilveren omlijsting.
De Kaäba is niet van steen, maar van zijde
De Kaäba lijkt op afstand uit zwarte steen te bestaan, maar die kleur komt vooral door de kiswa: een groot zwart zijden doek dat het gebouw bedekt. Dit doek is rijk geborduurd met gouden kalligrafie. Door de eeuwen heen heeft de kiswa verschillende kleuren gehad, waaronder wit en groen.
Tegenwoordig wordt het doek jaarlijks vernieuwd. Dat gebeurt op de negende dag van de maand Dhoe al-Hidja, de maand waarin de islamitische bedevaart – de hadj – plaatsvindt. Deze bedevaart is een van de vijf zuilen van de islam en is verplicht voor iedere moslim die het fysiek en financieel kan uitvoeren.
Waarom zo veel pelgrims tijdens ramadan komen
Hoewel de hadj plaatsvindt in de twaalfde maand van de islamitische kalender, reizen veel moslims ook tijdens ramadan naar Mekka. Deze kleinere pelgrimstocht heet oemrah. De oemrah is korter en kent minder rituelen dan de hadj.
Leestip: Pelgrimstocht lopen? Dit zijn 5 van de mooiste pelgrimsroutes
Zo omvat de hadj onder meer een symbolische steniging van de duivel en een nacht onder de open hemel in Moezdalifa, een vlakte even buiten Mekka. Volgens sommige islamitische geleerden heeft een oemrah tijdens Ramadan een bijzondere spirituele waarde. Toch vervangt deze pelgrimstocht niet de verplichte hadj.
Kunnen vrouwen de Kaäba bezoeken?
Tijdens het gebed in veel moskeeën zijn mannen en vrouwen gescheiden. In Mekka komen ze echter samen rond de Kaäba om de tawaaf uit te voeren.
De Saoedische overheid staat sinds enkele jaren toe dat volwassen vrouwen zonder mannelijke begeleider de hadj of oemrah ondernemen. Religieuze interpretaties verschillen echter: sommige islamitische tradities adviseren dat vrouwen lange reizen alleen maken in gezelschap van familie of een georganiseerde groep. In de praktijk reizen veel vrouwelijke pelgrims inderdaad samen met familie of pelgrimsorganisaties naar Mekka.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
