Deze Sloveense grot is een echt ‘drakenhuis’

De blinde watersalamanders in deze grot vormen de inspiratiebron van legenden en inspanningen voor instandhouding.

Door Rebecca Toy
Gepubliceerd 31 okt. 2022 10:00 CET
Postojna Cave

De grotten van Postojna zijn een van de grootste toeristische attracties van Slovenië. Er leven salamanders, olmen genaamd, waarvan de plaatselijke bevolking ooit geloofde dat het babydraken waren.

Foto door Zeljko Stevanic, Xinhua, eyevine, Redux

Televisiekijkers zijn het afgelopen decennium vertrouwd geraakt met fictieve draken door Game of Thrones en de prequel daarvan, House of the Dragon, waarvan het eerste seizoen net is afgelopen. Maar onder de kalkstenen heuvels van Postojna in Slovenië leven de wezens met hun lange staarten echt. In de onderaardse grotten die door rivieren worden doorkruist, vind je veerkrachtig leven. Tussen de krekels, miljoenpoten en kevers regeren babydraken over de biologisch gezien meest diverse grot ter wereld.

Zelfs zonder vleugels en vuur is het aanpassingsvermogen van deze bijna doorschijnende watersalamanders, die officieel olmen (Proteus anguinus) heten, legendarisch. Deze amfibieën zijn toppredatoren in hun ondergrondse wereld. Ze kunnen wel dertig centimeter lang worden, ledematen regenereren en maar liefst honderd jaar oud worden. Ook kunnen ze twaalf jaar zonder eten. Wetenschappers bestuderen hun uitgebreide DNA-code op zoek naar een verklaring voor het proces van regeneratie en aanpassing.

De olm, een blinde salamander die voorkomt in grotten in Slovenië, Italië en Albanië, kan honderd jaar oud worden.

‘Dichter bij draken dan dit kom je niet’, zegt bioloog Katarina Kanduč uit Postojna.

Eeuwenlang werden deze oogloze olmen in Slovenië beschouwd als de nakomelingen van draken die zich schuil hielden. Zelfs nu blijven ze mysterieus. Bij gebrek aan gegevens zijn ze door de International Union for Conservation of Nature (IUCN) als kwetsbaar geclassificeerd. Wetenschappers kunnen zelfs moeilijk vaststellen hoeveel er echt leven in hun kleine territorium in de Dinarische karstvelden die zich uitstrekken langs de Adriatische kust van Noord-Italië tot Albanië.

Een ding is zeker. Hun waterige habitat wordt bedreigd door chemische verontreinigingen, met name meststoffen. Deze gaan door het zeer doorlatende gesteente en worden door de legendarische dieren opgenomen. Een van de beste plekken om meer over ze te weten te komen en bij te dragen tot hun behoud, is Postojna Cave Park. Hier vind je de drukst bezochte toeristische grotten van Europa.

De grotten, die op minder dan een uur van de hoofdstad Ljubljana liggen, trekken jaarlijks meer dan een half miljoen bezoekers. De meeste bezoekers maken een rondleiding van negentig minuten langs stralend witte stalagmieten en door grotten die verlicht worden met kroonluchters van Muranoglas. Daarna vangen ze een glimp op van de olmen en komen ze meer te weten over de inspanningen voor instandhouding. 

Wie aan de drukte wil ontsnappen om de babydraakjes in hun natuurlijke habitat te zien, kan meegaan op een avontuurlijke tocht bij lamplicht diep in de grotten. Het aantal deelnemers is beperkt en de dieren ondervinden geen hinder. De drie uur durende belevenis is een speleologieavontuur, geschiedenisles en escape room ineen. Op weg naar het leefgebied van de olmen moet je abseilen, varen en klimmen. 

Slovenië is trots op zijn speleologische erfgoed. De voortdurende fascinatie voor mythologische dieren voedt de instandhoudingsinspanningen die hun vruchten afwerpen. Postojna kondigde onlangs aan dat er dertig olmen zijn geboren in het onderzoekscomplex van de grot. Een record.

Draken in Slovenië 

Draken spelen al heel lang een rol in legenden en literatuur. Slovenië tilt de liefde voor draken echter naar een hoger niveau. De wezens met hun angstaanjagende snuit zijn overal. Ze brullen op een iconische brug in Ljubljana, bedekken putdeksels en figureren in straatkunst. Die adoratie is begrijpelijk in het geologische karstgebied vol zinkgaten, grotten en donkere spelonken. Eeuwenlang geloofden de inwoners dat er draken woonden.

In het verleden dachten de inwoners van Postojna dat de warme nevel die in de winter uit de grot komt de adem van een reusachtig wezen was. (De mist is eigenlijk het gevolg van de stabiele temperatuur in de grot.) Toen de rivier in de grotten overstroomde en vreemde, verdronken salamanders aanvoerde, zagen de mensen deze babydraken als bewijs dat er een veel grotere ouders in de grotten schuilden.

‘Grotten waren portalen naar een andere wereld, een gevaarlijke en donkere wereld’, zegt de gids Kevin Klun Valenčič uit Postojna. ‘Onder de grond moest je je angsten onder ogen zien en ertegen vechten, alsof je een draak versloeg.’

Op zoek naar draken

In het licht van de lamp heeft de één meter lange babydraak een bijna neonachtige glans wanneer hij in de heldere ondergrondse rivier zwemt, om vervolgens onder een overhangende rots te verdwijnen. Het was heel wat beweging voor een schepsel dat normaal niet erg energiek is. Om dit dier te zien, had onze kleine groep gewandeld en geklommen en een strategisch pad door oude tunnels langs de rivier gevolgd. Volgens Valenčič vangen de meeste mensen in ieder geval een glimp op van de aanzienlijke olmenpopulatie in de lager gelegen rivier. Voor dit ongrijpbare dier kunnen echter geen garanties worden gegeven.

Olmenembryo’s groeien vaak niet uit tot salamanders. In de grotten van Postojna worden de laatste tijd echter meer dan gemiddeld veel dieren geboren.

Hoewel olmen blind zijn, hebben ze een sterk ontwikkeld reukvermogen en gehoor. Zo kunnen ze zoeken naar insecten en andere prooien.

Foto door Luka Dakskobler, Xinhua, Alamy Stock Photos

Wetenschappers schatten dat in de natuur slechts twee op de vijfhonderd olmeneieren uitkomen. In Postojna zijn minstens dertig van de 43 eieren uitgekomen. Dat is een verdubbeling ten opzichte van 2016. Het bevestigt dat de zorg van het Postojna-team wel degelijk effect heeft, zelfs als ze letterlijk en figuurlijk in het donker werken. ‘Niemand heeft dit eerder gedaan’, zegt Kanduč. ‘Het is nu niet iets wat je kunt googelen.’

De olmen in het onderzoeksgebied van Postojna hebben wetenschappers voor de tweede keer sinds 2016 verrast met eieren. 

Hun werk heeft hen een plaats opgeleverd als finalist voor de prestigieuze Europese Natura 2000-prijs

Wanneer Valenčič niet in het lab is, geniet hij er duidelijk van om er even tussenuit te zijn en rondleidingen te geven in de grot. Hij glijdt van modderige heuvels af, zoekt op zijn hurken naar grotgarnalen en geniet af en toe van de stilte in het volledige duister. 

Zoals Primož Gnezda, een andere wetenschapper van het team, zegt: ‘Iedereen wil een draak zien.’

Rebecca Toy is afkomstig uit Kansas City en schrijft over reizen, geschiedenis en cultuur. Volg haar op Instagram en Twitter.

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op nationalgeographic.com

Lees meer

Dit vindt u misschien ook interessant

Reizen
Moeten ernstig bedreigde bestemmingen worden gesloten voor toeristen?
Reizen
Betreed deze beroemde maar zelden geziene riviergrotten
Milieu
Vier ongelooflijke plekken die dringend moeten worden beschermd
Geschiedenis en Cultuur
Dit Antilleneiland is de mooiste duikplek in het Caraïbisch gebied
Fotografie
Deze Werelderfgoederen zullen kinderen inspireren

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2021 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.