Op 8 maart staan wereldwijd vrouwenrechten en gendergelijkheid centraal. Tegenwoordig wordt Internationale Vrouwendag gevierd met demonstraties, bijeenkomsten en campagnes. Maar het idee voor deze dag ontstond meer dan een eeuw geleden, in een tijd waarin vrouwen in veel landen nog geen stemrecht hadden en vaak onder zware arbeidsomstandigheden werkten. In dat klimaat groeide het plan voor een internationale actiedag.
De eerste ideeën voor een internationale vrouwendag
Al vroeg werd er nagedacht over een speciale dag voor vrouwenrechten. In 1901 stelde de Nederlandse feminist Aletta Jacobs tijdens een bijeenkomst van verschillende vrouwenorganisaties voor om jaarlijks een vrouwendag te organiseren.
Jacobs – de eerste vrouwelijke arts van Nederland – zag zo’n dag als een manier om aandacht te vragen voor maatschappelijke hervormingen en politieke rechten voor vrouwen. Het voorstel kreeg destijds weinig vervolg, maar het idee bleef circuleren binnen internationale vrouwenbewegingen.
Leestip: Waarom vieren we Internationale Vrouwendag?
Meer vorm kreeg het idee in 1909 in de Verenigde Staten. Dat jaar organiseerde de Socialistische Partij van Amerika in New York een eerste ‘Woman’s Day’, op initiatief van activist Theresa Malkiel. De bijeenkomst draaide vooral om betere arbeidsomstandigheden en politieke rechten voor vrouwen.
De eerste Internationale Vrouwendag in 1911
Een jaar later kreeg het plan een internationaal vervolg. Tijdens een conferentie van socialistische vrouwen in Kopenhagen stelde de Duitse activist Clara Zetkin voor om jaarlijks een internationale vrouwendag te organiseren, met als belangrijk doel aandacht te vragen voor vrouwenkiesrecht.
In 1911 werd de dag voor het eerst internationaal gevierd. Opvallend genoeg gebeurde dat nog niet op 8 maart, maar op 19 maart. In landen als Duitsland, Oostenrijk, Denemarken en Zwitserland kwamen honderdduizenden vrouwen bijeen voor bijeenkomsten en demonstraties waarin zij onder meer stemrecht, betere arbeidsomstandigheden en gelijke kansen op onderwijs en werk eisten.
Leestip: Dolle Mina is terug – zo is de feministische actiegroep ontstaan
Kranten uit die tijd geven een indruk van hoe die eerste vrouwendag eruitzag. In Wenen kwamen bijvoorbeeld ongeveer tienduizend vrouwen samen voor een grote vergadering. Daarna trok een stoet door de straten; een opvallend beeld in een tijd waarin vrouwen zelden in zulke grote getalen in het openbaar de barricades op gingen.
De bijeenkomsten bestonden niet alleen uit demonstraties. In veel steden werden ook lezingen en discussies georganiseerd waarin vrouwen werden geïnformeerd over hun rechten en werden aangemoedigd zich politiek te organiseren.
De eerste viering in Nederland
In Nederland verliep de eerste viering nog bescheiden. In 1911 kwam in Amsterdam de sociaaldemocratische vrouwenclub bijeen om te spreken over het belang van een internationale vrouwendag en de strijd voor vrouwenkiesrecht.
In het socialistische dagblad Het Volk werd lezers opgeroepen om deze eerste internationale vrouwendag niet volledig aan Nederland voorbij te laten gaan. Lezers werden aangespoord om op de eerstvolgende woensdag, 22 maart 1911, een ‘heel klein vrouwendagje’ te organiseren; in zekere zin de eerste Nederlandse editie. Tegelijk werd er al naar de toekomst gekeken: ‘Volgende jaren doen wij het wat forscher!’
Leestip: Hoe de eerste verkiezingen zorgden voor verwarring in het stemhokje
Een jaar later werd dat voornemen waargemaakt. Op 12 mei 1912 werd in Nederland voor het eerst een grotere vrouwendag georganiseerd, onder meer door de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht. In Theater Bellevue in Amsterdam stond de grote zaal volgens De Telegraaf ‘stampvol’, met vooral vrouwelijke bezoekers. Veel aanwezigen droegen een rode tulp in het knoopsgat als symbool van de dag.
Tijdens de bijeenkomst hielden verschillende sprekers pleidooien voor betere rechten voor vrouwen, met name voor vrouwenkiesrecht. Ook in andere steden vonden bijeenkomsten plaats. In Haarlem was de zaal volledig uitverkocht en werden toespraken volgens krantenberichten met ‘donderend applaus’ ontvangen. In Arnhem leidde de bijeenkomst zelfs tot de oprichting van een nieuwe vrouwenclub.
Waarom 8 maart de vaste datum werd
De datum van 8 maart werd pas later vastgelegd. In de jaren na de eerste viering in 1911 werd de vrouwendag in verschillende landen nog op uiteenlopende dagen gehouden. Daar kwam verandering in na een staking van vrouwelijke arbeiders in het Russische Sint-Petersburg in 1917. Op 8 maart gingen zij de straat op om te protesteren tegen slechte arbeidsomstandigheden en voedseltekorten.
Enkele jaren later, in 1921, besloot een internationaal vrouwenorgaan binnen de communistische beweging om 8 maart definitief als datum voor Internationale Vrouwendag vast te leggen. Sindsdien wordt deze datum wereldwijd aangehouden.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
