Al meer dan vijfduizend jaar versieren mensen hun huid met inkt. Tatoeages zijn een traditie die ons veel kan leren over de cultuur en het wereldbeeld van oude samenlevingen. Toch is het lastig om zulke oude tattoos goed te onderzoeken: inkt vervaagt en huid verschrompelt. Een recente studie wist echter de tattoos van een meer dan tweeduizend jaar oude mummie op unieke wijze zichtbaar te maken.
Een graf vol verhalen
In de twintigste eeuw stuitte een groep archeologen op een spectaculaire vondst in Zuid-Siberië. In een verzameling graven uit de IJzertijd werden de lichamen gevonden van de Pazyryk: een nomadisch volk dat leefde op de steppen van Centraal-Azië, en vernoemd is naar de vallei waarin ze zijn ontdekt.
Leestip: Waarom aten Europeanen mummies in de Middeleeuwen?
Wat de vondst zo bijzonder maakt, is dat het ijzige klimaat de lichamen uitzonderlijk goed had bewaard. Eén van hen was een vrouw die rond haar vijftigste moet zijn overleden. Hoewel haar huid vol zat met tatoeagepatronen, waren deze nauwelijks meer zichtbaar.
‘Toen ze werd opgegraven, was haar huid al zo donker geworden dat je de inkt met het blote oog niet meer kon zien,’ vertelt archeoloog Gino Caspari van het Max Planck Instituut (Duitsland). ‘Maar we wisten dat er meer onder het oppervlak moest zitten.’
Vogels, rendieren en roofdieren
Met behulp van infraroodfotografie wist een internationaal team van onderzoekers die tattoos alsnog zichtbaar te maken. In de resultaten van hun studie, gepubliceerd in het vakblad Antiquity, laten ze zien hoe deze complexe illustraties eruitzagen.
De handen van de mummie waren versierd met vogels en andere kleine motieven. Op haar onderarmen was een verhalend tafereel te zien: rendierachtige dieren die werden achtervolgd door tijgers, luipaarden en zelfs een fabelachtig dier met een snavel.
De techniek achter de tattoos
Volgens de onderzoekers helpen deze resultaten een decennialange vraag te beantwoorden: hoe zijn deze tatoeages precies gezet? Voor lange tijd was het namelijk onduidelijk of deze tatoeages zijn aangebracht met naald en draad, of dat het pigment met een scherp stokje in de huid werd geprikt.
Leestip: 4 verrassende feiten over ijsmummie Ötzi
‘Ons onderzoek laat duidelijk zien dat er gebruik is gemaakt van een priktechniek, vergelijkbaar met wat we vandaag de dag kennen als handpoke,’ legt Caspari uit. ‘Daarbij gebruikten ze voor verschillende effecten zowel naalden met één punt, als met meerdere punten.’
Om deze conclusie met zekerheid vast te stellen, voerde een van de onderzoekers zelfs een experiment uit: hij zette zelf een tatoeage met de priktechniek, om te zien hoe die zou genezen. ‘Die experimentele aanpak bleek cruciaal voor ons resultaat,’ zegt Caspari.
Een persoonlijke inbreng
Uit de scans bleek ook dat niet elke tatoeage even vakkundig is gezet. ‘De rechterarm is bijvoorbeeld bijzonder mooi gedaan,’ vertelt Caspari. ‘Er is gespeeld met perspectief en slim gebruik gemaakt van de contouren van de arm. De linkerarm toont juist een eenvoudigere stijl.’
Leestip: Dit bevroren Incameisje heeft na vijfhonderd jaar weer een gezicht
‘Dat kan betekenen dat twee verschillende tatoeëerders aan het werk zijn geweest,’ voegt hij toe. ‘Of dat één kunstenaar in de loop der jaren zelf steeds beter werd.’
De onderzoekers concluderen dat de makers van de tatoeages op deze mummie niet alleen technisch sterk waren, maar ook creatief. Naast bekende elementen uit de Pazyryk-iconografie zijn er namelijk unieke details te zien. Dat wijst erop dat de tatoeëerder ook een persoonlijke draai aan deze illustraties heeft gegeven.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
