Deze week zorgde de Amerikaans president Donald Trump voor onrust op het internationale toneel nadat hij herhaaldelijke riep dat de Verenigde Staten Groenland zouden moeten inlijven – desnoods met militaire middelen. De uitspraken wekten wereldwijd verbazing en verontwaardiging op, maar waren historisch gezien allesbehalve nieuw. De Amerikaanse interesse in Groenland gaat namelijk al meer dan een eeuw terug en is diep geworteld in strategische, economische en militaire overwegingen.
Vanwege de ligging tussen Noord-Amerika en Europa, en zijn rijkdom aan grondstoffen, geldt Groenland al sinds de negentiende eeuw als een geopolitieke sleutelpositie. Steeds opnieuw probeerden de Verenigde Staten invloed te krijgen op het eiland – soms openlijk, soms achter gesloten deuren.
De eerste Amerikaanse plannen voor Groenland
De Amerikaanse belangstelling voor Groenland ontstond aan het einde van de negentiende eeuw, kort na de aankoop van Alaska in 1867. De toenmalige minister van Buitenlandse Zaken William Seward onderzocht of ook Groenland en IJsland aan het Amerikaanse grondgebied konden worden toegevoegd.
Leestip: Van Vikingen tot Denemarken: hoe Groenland een Europese kolonie werd
Een rapport uit 1868 wees op de rijke visgronden en mogelijke bodemschatten van Groenland. Seward ging zelfs zo ver te hopen dat een Amerikaanse aanwezigheid in Groenland Canada ertoe zou bewegen zich bij de VS aan te sluiten. De plannen verdwenen uiteindelijk in een la, maar de interesse bleef.
Mislukte deals en geheime voorstellen
In 1910 volgde een nieuw voorstel. De Amerikaanse ambassadeur Maurice Egan opperde een ruil: Groenland en Deens-West-Indië in ruil voor Amerikaanse gebieden in de Filipijnen. Ook dit plan strandde.
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
Tijdens de Tweede Wereldoorlog veranderde de situatie ingrijpend. Na de Duitse bezetting van Denemarken in 1940 namen de Verenigde Staten de verdediging van Groenland op zich. In 1941 kregen de VS toestemming om militaire bases te bouwen, deels om de cruciale cryolietmijnen te beschermen – essentieel voor de productie van gevechtsvliegtuigen.
Groenland in de Koude Oorlog
Na 1945 werd Groenland een belangrijk strategisch bolwerk in de Koude Oorlog. Het eiland fungeerde als buffer tussen de VS en de Sovjet-Unie. In 1946 deed Washington een opmerkelijk voorstel: honderd miljoen dollar in goud voor de aankoop van Groenland.
De Deense regering reageerde geschokt en wees het aanbod resoluut af. ‘We zijn Amerika veel verschuldigd,’ verklaarde de Deense minister van Buitenlandse Zaken Gustav Rasmussen, ‘maar niet heel Groenland.’
In 1951 volgde een NAVO-akkoord dat Amerikaanse militaire aanwezigheid op het eiland legitimeerde, zonder de soevereiniteit van Denemarken en Groenland aan te tasten.
Een eiland dat niet te koop is
In de decennia daarna kwamen steeds meer documenten naar buiten over Amerikaanse aankooppogingen, wat leidde tot felle discussies over soevereiniteit. De recente uitspraken van Trump passen in die lange geschiedenis, maar botsen met een harde realiteit.
Groenland heeft inmiddels verregaande autonomie, en zowel Denemarken als Groenland zijn glashelder: het eiland is niet te koop. Zoals Groenlands premier Múte Egede het herhaaldelijk stelde: ‘Groenland behoort toe aan de bewoners van Groenland.’
Met het smeltende poolijs, nieuwe zeeroutes en toegang tot zeldzame grondstoffen zal de geopolitieke druk alleen maar toenemen. Maar één ding lijkt onveranderd: de toekomst van Groenland ligt niet in Washington, maar in Nuuk.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
