Hoe ziet de toekomst van Groenland eruit? Die vraag ligt weer op tafel nu de Amerikaanse president Donald Trump opnieuw zijn interesse in het Arctische gebied heeft uitgesproken. De Amerikaanse belangstelling voor Groenland is overigens niet nieuw, en de vraag wie Groenland mag besturen al helemaal niet. Door de jaren heen zetten verschillende volken er voet aan wal. Wat deden zij daar? En hoe belandde Groenland uiteindelijk in Deense handen?
De komst van de Europeanen
De Europese inmenging in het gebied begint bij Erik de Rode. Deze in Noorwegen geboren strijder vestigt zich in de tiende eeuw met een groep kolonisten aan de westkust van Groenland, ongeveer waar nu de hoofdstad Nuuk ligt. Hij geeft Groenland ook zijn huidige naam. De kolonisten voorzien in hun levensonderhoud door vee te houden en op zeehonden te jagen.
De populatie Scandinaviërs floreert op het ijskoude eiland en zij sluiten in 1261 een verdrag met de Noorse koning Håkon Håkonsen. De nederzettingen vallen nu officieel onder de Noorse kroon en krijgen in ruil daarvoor gewassen die op het eiland niet groeien, zoals graan. Ook het christendom arriveert in deze periode.
In de eeuwen erna volgt een hoop getouwtrek tussen Zweden, Denemarken en Noorwegen, die afwisselend met elkaar een unie vormen of elkaar juist de oorlog verklaren. Als Noorwegen in 1536 een Deense provincie wordt, krijgt Denemarken ook het bestuur over Groenland. Op dat moment zijn de Scandinavische nederzettingen echter al zeker vijftig jaar verdwenen en leven er alleen nog nomadische volken op het eiland.
De Denen varen naar Groenland
Hoewel zich al jarenlang geen Scandinavische kolonisten meer in Groenland bevinden, is de Deense interesse in het gebied nog altijd springlevend. In 1605 stuurt de Deense koning Christiaan IV een expeditie die kant op om te zoeken naar sporen van de nederzettingen. Hij laat ook een aantal Groenlanders (Inuit) overbrengen naar Kopenhagen, die hij volgens bronnen ‘zijn onderdanen’ noemt.
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
Volgens hoogleraar Rechtsgeleerdheid Peter Ørebech van de Universiteit van Tromsø (Noorwegen) is het duidelijk dat de Deense kroon geen onderscheid maakte tussen Denen op het vasteland en inwoners van Groenland. Beiden werden gezien als Deense onderdanen.
De kolonisatie begint
Na meerdere vaartochten begint in 1721 – er wonen dan al ruim tweehonderd jaar geen Europeanen meer in Groenland – de echte kolonisatie van de Denen. De Deens-Noorse missionaris Hans Egede begint dat jaar zijn bekeringsmissie onder de Groenlanders. Hij vaart vanuit de Lofoten naar het hedendaagse Nuuk.
Het verhaal gaat dat hij verwachtte Scandinavische nederzettingen te vinden, en bij gebrek daaraan het evangelie maar onder de Groenlanders verkondigde. Maar volgens historicus Ebbe Volquardsen van de Universiteit van Groenland is dat onjuist.
Uit de geschriften van de protestantse Egede blijkt dat hij wel degelijk wist dat er geen katholieke afstammelingen van de Vikingen meer op het eiland woonden. Hij sprak over ‘wilden’ die hij wilde bekeren tot het gereformeerd protestantisme: de Inuit.
Monopolie op de handel
Tegelijk met de bekeringsmissie ontstaat er een handel tussen thuisland Denemarken en de overzeese kolonie. Langs de westkust verrijzen diverse handelsposten, die ook bij de Nederlandse walvisvaarders in trek blijken. Die concurrentie wordt niet geduld door de Denen en zij vallen de Nederlandse vloot in 1739 met succes aan. Vanaf 1776 krijgen de Denen het alleenrecht op de handel, een monopolie dat tot 1950 zal duren.
De komst van de Deense handelsposten brengt een enorme verandering met zich mee. Waar Groenlanders eerst alleen jaagden om in hun eigen bestaan te voorzien, maakt het eiland nu onderdeel uit van een wereldwijd handelsimperium. De walvissen raken op en de pijlen worden rond 1800 gericht op zeehondenblubber, gebruikt om de straatlampen in Europese steden te laten branden.
In 1931 doet Noorwegen – dat net 26 jaar onafhankelijk is – een poging om de oostkust van Groenland te bezetten. Zij noemen ‘hun’ gebied Erik Raudesland, vernoemd naar de Viking Erik de Rode. Maar hun claim vindt geen juridische grond. In 1814 hadden zij namelijk het Verdrag van Kiel getekend. Daarin stond expliciet dat de Zweden het vasteland van Noorwegen overnamen van de Denen, maar geen recht hadden op de eilanden, waaronder Groenland. Het eiland is en blijft Deens.
Groenland wordt een provincie
Een nieuwe stap vindt plaats in 1953. Groenland verandert van een kolonie in een Deense provincie. Paradoxaal genoeg was deze statusverandering volgens de historicus Volquardsen pas het echte begin van de kolonisatie. Tijdens de koloniale periode was er relatief weinig inmenging van de kolonisten in het dagelijks leven van de Groenlanders, terwijl de Deense overheid na 1953 begint met een razendsnelle urbanisatie van het eiland.
Er komen talloze Deense werklieden naar Groenland om de infrastructuur aan te leggen. Zij kregen beter betaald dan de Groenlanders en bovendien een gratis woonruimte aangewezen. Dat blijkt uit dit onderzoek naar de ‘denificatie’ van Groenland. Nog steeds bestaat er een loonkloof tussen de twee etnische groepen op het eiland.
In de jaren vijftig en zestig heffen de Denen verschillende dorpen met traditionele woningen op, en bouwen in plaats daarvan moderne appartementen. Door deze modernisatie is het voor Groenlanders vrijwel onmogelijk te leven van de jacht. Dat levert te weinig op om een modern huis te kunnen kopen. Ook sledehonden – die nodig zijn voor de visserij en de jacht – worden geweerd uit de stad. De Groenlandse cultuur brokkelt steeds verder af.
Het moderne Groenland
In 1979 gaat de zogeheten Home Rule-wet van kracht. Groenland krijgt meer zeggenschap over zijn territorium. In 1985 introduceren ze hun eigen vlag en 21 juni is voortaan een nationale feestdag. Er worden verwoede pogingen gedaan om de Groenlandse taal en cultuur weer terug te brengen.
De Groenlanders worden actief in de politiek en pleiten voor nog meer onafhankelijkheid. In 2009 wordt wettelijk vastgelegd dat Groenland zijn onafhankelijkheid van Denemarken mag uitroepen middels een referendum. Dat is vooralsnog niet gehouden.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
