Op 21 april vierden de oude Romeinen de Parilia. De eerste vieringen waren niet meer dan een eenvoudig ritueel op het platteland, bedoeld om schapen en herders te reinigen. Later zou het feest uitgroeien tot de symbolische verjaardag van Rome. Door de eeuwen heen werd het zelfs een van de belangrijkste feestdagen van het Romeinse Rijk, gekenmerkt door bijzondere en vaak specifieke rituelen. Hoe zagen die eruit?
Een herdersritueel uit een vroeg agrarisch verleden
De oorsprong van het feest ligt in een periode waarin de Romeinen nog sterk afhankelijk waren van veeteelt. Het ritueel was gewijd aan Pales, een beschermgod(in) van herders en kuddes. Hoewel Pales vaak als een vrouwelijke godin wordt beschreven, typeerden sommige Romeinse bronnen de god als mannelijk.
De dichter Ovidius beschrijft de Parilia in zijn Fasti en stelt dat het feest zelfs ouder is dan de stichting van Rome in 753 v.C. Dat zie je terug in de inhoud: veel draait om dieren en rituele zuivering, en pas later komen elementen van landbouw en stedelijk leven in beeld.
Vuur, rook en rituelen bij zonsopgang
De Parilia werd uitgevoerd door de herder zelf en volgde een vast patroon. Bij zonsopgang begon de ceremonie met het schoonmaken van de schaapskooi, die daarna werd versierd met groene takken.
Vervolgens ontstak de herder een vuur van stro, olijftakken, laurier en zwavel. De rook en het knetterende geluid golden als een goed teken. Daarna volgde het belangrijkste moment: de herder sprong door het vuur en liet vaak ook zijn schapen langs of door de vlammen gaan, als bescherming tegen ziekte en ongeluk.
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
Daarna bracht hij offers aan Pales, zoals melk, koeken en graan. Nadat de herder zijn handen nat had gemaakt met dauw sprak hij een gebed uit, dat hij vier keer herhaalde. Daarin vroeg hij vergeving voor fouten die hij misschien onbewust had gemaakt, zoals het betreden van heilige grond.
Het ritueel eindigde met een drankje van melk en ingekookte wijn, waarna de herder nog drie keer door het vuur sprong.
Van plattelandstraditie naar stadsfeest
Toen Rome groeide, veranderde ook de betekenis van de Parilia. Ten tijde van de Republiek werd het feest gezien als een viering van het landelijke leven, dat een belangrijk onderdeel bleef van de Romeinse identiteit.
Later werd 21 april verbonden aan het stichtingsverhaal van Rome. Volgens de mythe bereikten de mythologische stichters van Rome, Romulus en Remus, op die dag de plek waar de stad zou ontstaan. Romulus trok een grenslijn in de grond, de pomerium, en riep de goden Jupiter, Mars en Vesta aan om dit nieuwe gebied te beschermen.
Leestip: Tijdens de saturnaliën was iedereen in het hiërarchische Romeinse Rijk voor even gelijkwaardig
De koppeling van Parilia met de stichting van Rome is geen toeval: volgens de mythe werden Romulus en Remus opgevoed door een herder. Een bestaand herdersfeest als de Parilia paste daardoor goed bij het verhaal over het ontstaan van de stad.
Keizers, propaganda en nieuwe rituelen
In de keizertijd werd deze link nog sterker. Heersers gebruikten de Parilia om hun macht te benadrukken. Julius Caesar voegde spelen toe en latere keizers maakten er een officiële viering van de stad van. Onder Hadrianus kreeg het feest zelfs een nieuwe naam: de Romaea.
In de stad kreeg de Parilia ook een andere vorm. Priesters namen delen van het ritueel over en voegden elementen toe uit andere feesten. Zo werden resten van eerdere offers gebruikt, zoals as van een ongeboren kalf en bloed van een ritueel geofferd paard, die aan het vuur werden toegevoegd.
Toch bleef de kern van het feest, door de hele Romeinse geschiedenis heen, grotendeels hetzelfde: een ritueel dat draait om reiniging en bescherming.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
