Voordat Nederland eind jaren zestig massaal overging op aardgas, kookten en verwarmden we onze huizen met stadsgas. Dat werd uit steenkolen gewonnen in lokale gasfabrieken en via leidingen naar woningen vervoerd. Een klein lek kon al grote gevolgen hebben. Het Utrechtse gasbedrijf besloot daarom in 1955 iets ongebruikelijks te proberen: herdershond Kees, ook wel gashond Kees genoemd, werd aangenomen. Zijn beroemde neus bracht hem zelfs naar de Deense hoofdstad Kopenhagen.
Een hond op speurhondenschool
De training van Kees de gashond vond plaats in de voormalige Rijksspeurhondenschool in Wassenaar. Hij was toen twee jaar oud. Trainer K. Bouma was na dertig jaar trouwe dienst net met pensioen, maar was bereid de hond alsnog op te leiden tot gasspeurhond – een primeur in Europa.
Kees’ training begon met het opsporen van snippertjes papier en houtsplinters. Bouma voegde daar later een gaslucht aan toe, om Kees te leren dat die specifieke geur belangrijk was. Zodra hij het rook, moest hij blaffen, maar Kees vond het in het begin leuker om te krabben. Daardoor krabde hij weleens zijn voetzolen kapot. Dat werd hem snel afgeleerd.
Geslaagd met vlag en wimpel
Na zijn vooropleiding werd Kees overgedragen aan zijn nieuwe eigenaar: Nico Kock van het Utrechtse gasbedrijf. Zij zouden samen op gasspeurtocht gaan. Maar eerst moest hij slagen voor zijn examen, dat hij op 30 juli 1955 aflegde.
Het doel was een gasbuis met lekken opsporen in de Koningsweg. Die was een halve dag daarvoor tachtig centimeter onder de grond geplaatst. Kees vond ze allemaal, plus eentje waar zelfs de medewerkers niet van op de hoogte waren.
Sneller dan meetapparatuur
Kees bleek ongelooflijk efficiënt. In slechts vijftig minuten kon hij 750 meter leiding afspeuren, een klusje waar normaal gesproken vier werkers een hele dag met meetapparatuur voor in de weer waren.
Leestip: 5 tragische feiten over ruimtehondje Laika, het eerste levende wezen in een baan om de aarde
Samen met Kock liep Kees in een tempo van vijf kilometer per uur door Utrecht, onderwijl snuffelend aan het trottoir, te zien op de afbeelding bovenaan. In drie tot vier maanden had hij het hele gasnetwerk gecontroleerd. Soms sloeg hij ook aan op lekken achter de voordeur. Daar sprong hij tegenaan en begon luid te blaffen, waardoor zijn trainer de eigenaar van het pand voor het gevaar kon behoeden.
Omscholing voor aardgas
Nadat in 1959 in Slochteren een grote voorraad aardgas werd gevonden, gingen steden een voor een over van stadsgas op aardgas. Omdat aardgas reukloos is, werd (en wordt) er een geurtje aan toegevoegd om een lek in huis te kunnen opsporen.
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
Dat was alleen wel een andere geur dan het bekende stadsgas. Meerdere mensen vroegen zich daarom af wat er met gashond Kees ging gebeuren. Hij zou toch niet verdwijnen uit het straatbeeld? Maar daar was een simpele oplossing voor: omscholing. Kees kon voortaan twee soorten gas onderscheiden.
Gashond Kees gaat naar Denemarken
Zijn prestaties kwamen in 1961 ter sprake op een internationale conferentie van directeurs van gasbedrijven in Stockholm. Hoewel veel Europese directeuren sceptisch hun schouders ophaalden, was de Deense delegatie bijzonder geïnteresseerd in Kees.
In Hellerup, een voorstadje van Kopenhagen, hadden ze te kampen met lekken die maar moeilijk op te sporen waren, en dus trokken Kees en eigenaar Nico Kock op 25 september 1961 naar Denemarken.
Leestip: Kunnen honden ook verslaafd raken? Waarschijnlijk wel, blijkt uit nieuwe studie
De gashond vond 204 lekken in vijftigduizend meter buis, anderhalf keer zo veel als er met meetapparatuur was achterhaald. De Deense directeur was onder de indruk, maar geloofde niet dat Kees ook binnen een lek zou kunnen opspeuren. Daarom opende hij zonder iets te zeggen een gaskraantje in een huis waar Kees zou passeren. Deze sprong direct over de heg en blafte bij de voordeur de hele buurt bij elkaar.
Een trouwe dienst tot het einde
Tot aan zijn dood bleef Kees in dienst bij het Utrechtse gasbedrijf. In de nacht van 14 op 15 augustus 1965 overleed hij. ‘Kees de gashond is niet meer’, kopte Nieuwsblad van het Noorden. Vlak voor zijn dood had hij nog vele lekken opgespoord.
Zijn overlijden baarde de gemeente Utrecht zorgen, want de menselijke speurders waren veel minder efficiënt dan de herder, en een opvolger was er nog niet. Die kwam eind maart 1966 alsnog: de Mechelse herder Anja – na haar examen omgedoopt tot Gasobella – slaagde cum laude. En Kees? Hij werd begraven op het terrein van de oude Utrechtse gasfabriek aan de Blauwkapelseweg.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
