Wereldwijd zijn er ongeveer tweehonderd landen die in meer of mindere mate worden erkend als onafhankelijke staat. Dat aantal staat niet vast: soms ontstaan nieuwe landen, zoals Zuid-Soedan, dat zich in 2011 afscheidde van Soedan. Maar het omgekeerde gebeurt ook. In de loop van de geschiedenis zijn staten verdwenen, opgeslokt door buurlanden of opgeheven na politieke verdragen. Deze drie landen bestaan vandaag niet meer.
1. Neutraal Moresnet, een ministaat bij het Drielandenpunt
Dicht bij huis lag ooit een opmerkelijke microstaat: Neutraal Moresnet. Het gebied bestond uit het dorp Kelmis, te zien op de afbeelding bovenaan, en een waardevolle zinkmijn. Moresnet lag vlak bij het huidige Drielandenpunt, maar tegenwoordig maakt het gebied deel uit van België.
De oorsprong gaat terug tot 1815, wanneer Europa na de nederlaag van Napoleon Bonaparte opnieuw wordt ingedeeld. Zowel Pruisen als het Koninkrijk der Nederlanden proberen aanspraak te maken op de winstgevende zinkmijn. Omdat geen van beide partijen wil toegeven, wordt een compromis gesloten: het gebied werd neutraal verklaard. Dat was bedoeld als tijdelijke oplossing, maar het gebied blijft ruim een eeuw een neutraal bestuurd gebied.
Aan het einde van de negentiende eeuw probeert de Duitse arts Wilhelm Molly het gebied als officieel land te laten erkennen. Hij richt een nationalistisch comité op en laat postzegels drukken, een symbolische poging tot internationale erkenning. Er is zelfs een naam: Amikejo, dat ‘plaats van vriendschap’ betekent in de kunstmatige taal Esperanto.
Het mag echter niet baten. Wanneer de Vrede van Versailles in 1920 in werking treedt, wordt Moresnet officieel ingelijfd door België, dat op zijn beurt in 1830 is ontstaan na de Belgische Opstand tegen de Nederlandse overheersing.
2. Couto Misto, een vrijstaat tussen Spanje en Portugal
Op de grens van Spanje en Portugal lag eeuwenlang een kleine, vrijwel onafhankelijke enclave: Couto Misto. Het gebied ontstond tussen de tiende en twaalfde eeuw en bleef meer dan zevenhonderd jaar een bijzondere vrijhandelszone.
De inwoners genoten privileges die elders ongekend waren. Ze betaalden nauwelijks belasting, hadden een eigen rechtssysteem en konden zelf kiezen of ze zich Spaans of Portugees wilden noemen. In zekere zin functioneerde Couto Misto zelfs als een vroege vorm van democratie.
De regio stond ook bekend als smokkelgebied. Via de Camino Privileixado, letterlijk de ‘bevoorrechte route’, werden goederen zoals tabak, zeep en medicijnen over de grens vervoerd. Door de belastingvrije status trok het gebied ook avonturiers en criminelen aan.
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
Het onafhankelijke bestaan eindigde in 1864, toen Spanje en Portugal het Verdrag van Lissabon sloten. Daarbij werd Couto Misto opgesplitst: de drie dorpen Rubiás, Meaus en Santiago de Rubiás werden overgedragen aan Spanje, terwijl het onbewoonde gebied bij Portugal werd gevoegd. Je kunt Couto Misto nog steeds bezoeken.
3. State of Muskogee, een kortstondige republiek in Florida
Aan het einde van de achttiende eeuw ontstaat in het huidige Florida een opmerkelijke republiek: de State of Muskogee. De staat bestaat slechts vier jaar (1799-1803), maar ging de geschiedenisboeken in als een van de vreemdste politieke experimenten in Noord-Amerika.
Leestip: Dit zijn de vreemdste landsgrenzen ter wereld. Hoe zijn ze ontstaan?
De republiek is een idee van William Augustus Bowles, een Britse avonturier en voormalige loyalist uit de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog. Met steun van lokale stammen, waaronder Creeks, Cherokees en Chickasaw, roept Bowles een onafhankelijke staat uit en benoemt hij zichzelf tot Director General. Met deze actie haalt Bowles zich de woede van Spanje op de hals, dat sinds 1783 Florida in handen heeft.
Bowles trekt zich er weinig van aan. Hij was een loyalist: iemand die tijdens de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog aan de kant van de Britten had gestaan. Hij onderhoudt warme banden met de lokale Muscogee-stam en is tegen de Europese inmenging op het Amerikaanse continent.
De jonge staat heeft echter weinig kans om te overleven. In 1803 wordt Bowles verraden door bondgenoten en uitgeleverd aan Spanje. Hij belandt in een gevangenis in Havana (Cuba), waar hij in 1805 sterft na een hongerstaking. Met zijn dood verdwijnt ook de State of Muskogee van de kaart.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
