De Victoriaanse tijd, de periode in Groot-Brittannië tussen 1837 en 1901, staat bekend om de strenge sociale regels en nadruk op fatsoen. Vooral vrouwelijke seksualiteit werd gezien als iets dat moest worden gecontroleerd. In de negentiende eeuw ontstond een cultuur waarin vrouwelijke verlangens vaak werden genegeerd of zelfs als gevaarlijk werden beschouwd. Toch laten historisch onderzoek en hedendaagse bronnen zien dat de werkelijkheid complexer was dan het stereotype beeld van een volledig preutse samenleving.

De mythe van de ‘passionless woman’

In veel negentiende-eeuwse medische en morele opvattingen werd aangenomen dat vrouwen nauwelijks seksuele verlangens hadden. Artsen en moralisten beschreven de ideale vrouw als kuis en emotioneel terughoudend. De Britse arts William Acton schreef in 1865 bijvoorbeeld dat de meeste vrouwen ‘gelukkig genoeg nauwelijks seksuele gevoelens hebben’.

Leestip: Liefde en lust in het Romeinse Rijk: zo ging het eraan toe tussen de lakens

Dit idee had een duidelijke sociale functie. Door vrouwelijke seksualiteit te ontkennen, bleef de maatschappelijke rol van vrouwen beperkt tot het gezin. De ideale Victoriaanse vrouw was een toegewijde echtgenote en moeder die haar eigen verlangens ondergeschikt maakte aan het welzijn van haar man en familie.

In werkelijkheid lag dat natuurlijk ingewikkelder. Historici wijzen erop dat zulke teksten vaak voorschrijvend waren: ze beschreven niet zozeer hoe vrouwen zich werkelijk gedroegen, maar hoe men vond dat zij zich moesten gedragen.

Respectabele vrouwen versus ‘gevallen’ vrouwen

Binnen de Victoriaanse moraal werden vrouwen vaak in twee categorieën verdeeld. Aan de ene kant stonden de respectabele vrouwen, die volgens de sociale normen kuis moesten blijven en alleen binnen het huwelijk seksualiteit mochten beleven. Aan de andere kant stonden de zogenoemde ‘gevallen vrouwen’, een label dat meestal werd gebruikt voor prostituees of vrouwen die buiten het huwelijk seks hadden gehad.

Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!

Deze indeling vervulde een duidelijke maatschappelijke rol. Veel tijdgenoten beschouwden prostitutie als een onvermijdelijk onderdeel van de samenleving. Prostituees zouden de seksuele verlangens van mannen moeten opvangen, zodat respectabele vrouwen hun reputatie konden behouden. Tegelijkertijd werden deze vrouwen vaak gezien als moreel gevaarlijk of als mogelijke verspreiders van ziekten.

Leestip: In de negentiende eeuw mocht je niet zomaar daten – zo streng waren de regels

Deze dubbele moraal voor mannen en vrouwen kwam ook naar voren in de wetgeving. Toen Groot-Brittannië in 1857 voor het eerst een burgerlijke echtscheidingswet invoerde, konden mannen al scheiden als hun vrouw overspel had gepleegd.

Voor vrouwen gold een veel strengere regel: zij moesten naast overspel ook bijvoorbeeld mishandeling of verlating kunnen bewijzen. De wet maakte daarmee duidelijk dat seksuele normen voor mannen en vrouwen niet gelijk waren.

Verlangen kon als ziekte worden gezien

In de negentiende eeuw begon de medische wereld zich steeds meer te bemoeien met vrouwelijke seksualiteit. Sterke seksuele verlangens bij vrouwen werden door sommige artsen gezien als een afwijking of zelfs een ziekte. Vrouwen werden regelmatig gediagnosticeerd met aandoeningen zoals ‘hysterie’ wanneer zij aangaven seksuele verlangens te hebben.

Leestip: Liefde en lust in de Middeleeuwen: zo ging het eraan toe tussen de lakens

Soms leidde dat tot schokkende behandelingen. In de tweede helft van de eeuw voerden enkele artsen operaties uit om deze problemen te verhelpen, bijvoorbeeld door in extreme gevallen de eierstokken of de clitoris te verwijderen. Zulke ingrepen werden destijds beschreven als een normale medische oplossingen, maar historici zien ze vandaag vooral als een poging om vrouwelijke seksualiteit te controleren.

Vrouwen verzetten zich tegen Victoriaanse normen

Tegen het einde van de negentiende eeuw begonnen steeds meer vrouwen zich tegen deze strenge opvattingen te verzetten. In die periode verscheen het beeld van de zogenoemde New Woman: een nieuwe generatie vrouwen die studeerde, werkte en zelfstandig wilde leven. Ze droegen praktischere kleding en eisten meer vrijheid om hun eigen keuzes te maken, ook in relaties. Voor veel tijdgenoten was dit een schokkend idee, omdat het inging tegen het traditionele beeld van de kuise vrouw.

Steeds meer negentiende-eeuwse feministen keerden zich tegen de dubbele standaarden waarop de maatschappij was ingericht. Activisten zoals Stella Browne stelden dat seksuele ervaring net zo goed een recht van vrouwen was als van mannen. Zulke ideeën bleven in die tijd omstreden, maar legden wel de basis voor de verdere emancipatie van vrouwen.

Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!