Op Amerikaanse foto’s uit de negentiende eeuw zitten mannen soms opvallend dicht tegen elkaar aan. Een arm rust op een schouder, handen worden vastgehouden, en in sommige portretten zit de een zelfs op de schoot van de ander. Voor moderne kijkers ogen zulke poses al snel romantisch of erotisch. Maar wie deze beelden uitsluitend met een hedendaagse blik bekijkt, mist een belangrijk historisch perspectief: in de negentiende eeuw kon lichamelijk contact tussen mannen simpelweg een uiting van hechte vriendschap betekenen.
Lichamelijke affectie als onderdeel van vriendschap
Historici gebruiken voor zulke banden vaak de term ‘romantische vriendschap’: een intense vriendschappelijke band waarin veel affectie voorkwam, zonder dat tijdgenoten dat automatisch als seksueel interpreteerden. De bewaarde portretten uit die periode laten zien hoe het idee van mannelijkheid en vriendschap door de tijd heen is veranderd.
Leestip: De dubbele seksuele moraal van de Victoriaanse tijd: kuise en ‘gevallen’ vrouwen
In de negentiende eeuw was het in westerse samenlevingen minder ongewoon dat vrienden van hetzelfde geslacht lichamelijk contact hadden. Handen vasthouden, knuffelen, kussen of zelfs samen in één bed slapen hoefde niet direct een seksuele betekenis te hebben. Zulke gebaren konden ook simpelweg een manier zijn om vriendschap, loyaliteit of emotionele steun te tonen.
Hoe jonge mannen zulke hechte banden ontwikkelden
Veel van deze hechte vriendschappen ontstonden in de overgang naar volwassenheid. De Amerikaanse historicus Anthony Rotundo beschrijft in zijn werk Romantic Friendship hoe jonge mannen in de negentiende eeuw vaak hun ouderlijk huis verlieten om te gaan studeren of werken.
Ze kwamen terecht op universiteiten, militaire academies of in boarding houses waar ze samenwoonden met andere jonge mannen. In deze gemeenschappen brachten ze veel tijd met elkaar door en vormden ze sterke sociale netwerken. Binnen zulke omgevingen ontstonden vriendschappen waarin mannen hun zorgen, ambities en onzekerheden met elkaar deelden. Lichamelijke nabijheid en emotionele openheid maakten daar vaak deel van uit.
Vriendschappen werden ook liefdevol beschreven
Brieven en dagboeken uit die tijd laten zien hoe warm en emotioneel die vriendschappen konden zijn. Mannen schreven elkaar soms in woorden die vandaag bijna als verliefdheid klinken. Ze vertelden hoe blij ze waren met een brief van een vriend, hoe erg ze zijn gezelschap misten, of hoe waardevol een omhelzing was geweest.
Sommige teksten vermelden ook kussen of samen slapen in één bed. Voor hedendaagse lezers roept dat snel vragen op over een mogelijke seksuele relatie, maar de historische bronnen geven daar zelden een duidelijk antwoord op.
Die andere kijk op mannelijkheid was ook zichtbaar in andere negentiende-eeuwse gebruiken. Zo was kunstschaatsen in die tijd vooral een mannensport, waarbij mannen elkaar soms vasthielden en sierlijk over het ijs bewogen. Die vorm van lichamelijke nabijheid werd destijds gezien als kameraadschappelijk.
Een andere kijk op seksualiteit in de negentiende eeuw
Daarbij speelt nog iets anders mee: de manier waarop mensen seksualiteit begrepen was destijds anders dan vandaag. Rotundo wijst erop dat er tot ver in de negentiende eeuw geen duidelijke sociale categorie voor homoseksualiteit bestond.
Leestip: In de negentiende eeuw mocht je niet zomaar daten – zo streng waren de regels
Daardoor konden mensen sterke gevoelens voor iemand van hetzelfde geslacht ervaren zonder zichzelf te zien als onderdeel van een aparte seksuele identiteit. De moderne indeling in seksuele categorieën ontstond pas later.
Hecht, maar vaak tijdelijk
Veel van de foto’s die tegenwoordig online circuleren, komen uit archieven en museumcollecties. Een belangrijke verzameling bevindt zich bijvoorbeeld in het Metropolitan Museum of Art in New York, waar meerdere negentiende-eeuwse studioportretten van mannen samen worden bewaard.
Ook kunsthistoricus David Deitcher bracht tientallen van zulke beelden samen in het boek Dear Friends: American Photographs of Men Together, 1840-1918. De foto’s tonen mannen die elkaar omarmen, hand in hand zitten of ontspannen tegen elkaar aanleunen – poses die vandaag ongebruikelijk lijken, maar destijds niet noodzakelijk als uitzonderlijk werden gezien.
Bij mannen waren zulke vriendschappen bovendien vaak tijdgebonden. Ze ontstonden vooral in de jaren tussen jeugd en volwassenheid, wanneer jonge mannen intens met elkaar samenleefden. Wanneer mannen later trouwden en hun sociale leven veranderde, verwaterden deze relaties vaak. Werk, huwelijk en gezin namen dan de plaats in van de hechte kameraadschappen uit hun jongere jaren.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
