In de namiddag van 10 augustus 1925 werd Nederland opgeschrikt door uitzonderlijk noodweer. Een verwoestende zomerstorm trok in enkele minuten over delen van het land en richtte vooral in het Gelderse Borculo enorme schade aan. Huizen stortten in, daken vlogen door de lucht en duizenden inwoners raakten dakloos. Terwijl de stad nog vol puin lag, gebeurde ook iets anders opvallends: Nederland maakte op grote schaal kennis met een nieuw fenomeen: ramptoerisme.
Een zomerstorm trekt dwars door Nederland
Zware stormen en flinke regenbuien waren in de jaren twintig niet ongewoon, maar wat zich op 10 augustus 1925 afspeelde, was van een andere orde. De storm trok van zuidwest naar noordoost over Nederland en veroorzaakte onderweg schade in plaatsen als Heumen, Doetinchem en Neede.
Geen plek werd zo zwaar getroffen als Borculo. Een dag na de ramp vertelden bewoners hoe ze een cycloon recht op hun woonplaats zagen afstormen. Het zwaarste noodweer duurde waarschijnlijk niet langer dan vijf à zes minuten, maar dat was genoeg om Borculo vrijwel volledig te verwoesten.
Kranten kwamen woorden tekort om de ravage te beschrijven. ‘Daken werden afgerukt en dakpannen vlogen door de lucht,’ schreef het Brabantse dagblad Het Huisgezin. ‘Houtloodsen werden als kaartenhuisjes opgenomen en een eind verder neergesmakt,’ meldde De Nederlander. De tornado liet de stad, met zo’n 5000 inwoners, achter in puin.
Een stad vol puin en duizenden daklozen
Toen de storm was gaan liggen, kwamen bewoners voorzichtig uit hun schuilplaatsen tevoorschijn. De schade bleek enorm. Naar schatting 2000 mensen waren dakloos geraakt.
De eerste verslaggevers ter plaatse troffen een enorme ravage aan. Een journalist van het Algemeen Dagblad schreef dat de toestand ‘onbeschrijflijk’ was. Ook De Graafschapper benadrukte de enorme omvang van de ramp: ‘Men kan zich eenvoudig van de ontzettendheid der ramp geen voorstelling maken. Die het niet gezien heeft, gelooft het niet.’
Deze verhalen wakkerden al snel de nieuwsgierigheid van de omwonenden aan. In de dagen na de stormramp stroomden de eerste bezoekers al toe om de ravage met eigen ogen te aanschouwen.
Het ontstaan van het Nederlandse ramptoerisme
Het werd zelfs zo druk dat de politie sommige straten moest afsluiten, zodat hulpverleners en opruimingsploegen hun werk konden blijven doen. Er kwamen simpelweg ‘te veel nieuwsgierigen’ naar de stad, meldde het Algemeen Handelsblad. Maar die eerste menigten bleken nog maar het begin.
Zelfs weken na de ramp trokken mensen uit het hele land massaal naar Borculo. ‘Duizenden nieuwsgierigen zijn woensdag van alle kanten per auto, fiets, ja zelfs te voet naar de plaats des onheils gekomen,’ schreef De Graafschap-bode.
Op het hoogtepunt, zondag 16 augustus 1925, zouden naar schatting 110.000 bezoekers op de ramp zijn afgekomen. Historici schatten dat het totale aantal bezoekers uiteindelijk ergens tussen de 500.000 en 1 miljoen lag.
Ansichtkaarten van een ‘te welvarend’ Borculo
Voor sommige winkeliers in Borculo mocht die stroom ramptoeristen nog wel even aanhouden: zij zagen er een kans in om iets extra’s te verdienen, en begonnen met de verkoop van souvenirs.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
De Graafschap-bode beschrijft hoe een jongeman langs de bezoekers ging om ansichtkaarten te verkopen. Zijn vader was de slager van Borculo, maar de slagerij was door de storm compleet verwoest. Er moest geld verdiend worden, en daarom liep hij nu rond met een bak vol kaarten.
Erg winstgevend was zijn handel helaas niet: de meeste bezoekers wilden geen ansichtkaart waarop Borculo nog niet in puin lag. De stad zag er daarop nog ‘te vriendelijk en welvarend’ uit.
Betaalde ritten naar het rampgebied
Niet alleen inwoners van Borculo probeerden iets aan de stormramp te verdienen. Door het hele land zagen mensen kansen om nieuwsgierigen tegen betaling naar het getroffen gebied te brengen.
‘Zondag 16 dezer gaat de Autobus “Gruno” bij voldoende deelname naar Borculo […] om 5 uur ’s morgens. Hoogstens 13 personen, ieder voor ƒ 7,50 retour’, stond in een advertentie in het Groningse Nieuwsblad van het Noorden.
Leestip: Deze 8 opmerkelijke verhalen tonen de enorme impact van de stormvloed van 1877
Ook in Utrecht verschenen zulke oproepen. In de Utrechtsche Courant viel bijvoorbeeld te lezen: ‘Naar Borculo per luxe auto. 6 personen (…) à 20 cent per kilometer.’ Soortgelijke advertenties doken in die weken door het hele land op.
Nederland schiet te hulp
Toch ging het na de stormramp niet alleen over nieuwsgierige bezoekers en ramptoeristen. Kranten schreven ook hoe ‘duizenden rappe handen’ hielpen om Borculo na de ramp weer bewoonbaar te maken. Volgens de Tilburgsche Courant ging ‘een golf van hulpvaardigheid’ vanuit alle hoeken van het land richting het getroffen gebied.
Zelfs de stroom ramptoeristen had volgens sommige kranten een positief effect. Doordat duizenden mensen de ravage met eigen ogen zagen, verspreidden de verhalen over Borculo zich snel door het land. Dat zorgde er ook voor dat meer mensen geld en spullen wilden doneren aan de slachtoffers.
Overal werden inzamelingsacties gehouden en er werd massaal gegeven. Kranten beschreven hoe collecteborden zich vulden met tientallen guldens, en soms zelfs briefjes van honderd. Het ‘beroep op liefdadigheid bleek in Nederland niet vergeefs’, zoals de Tilburgsche Courant schreef.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
