Het is 7 mei 1945, twee dagen na de Duitse capitulatie in Nederland. De Dam in Amsterdam stroomt vol met feestvierders. Tienduizenden mensen vieren het einde van vijf jaar bezetting en wachten op de komst van de geallieerden. Maar terwijl de hoofdstad nog niet officieel bevrijd is, slaat de feestvreugde onverwacht om in chaos. Duitse militairen openen het vuur op de menigte. Binnen enkele minuten liggen tientallen mensen dood of gewond op de Dam.
Amsterdam viert de bevrijding
Hoewel Nederland op 5 mei 1945 officieel wordt bevrijd, hebben geallieerde troepen Amsterdam op 7 mei nog niet bereikt. Toch trekken duizenden mensen naar de Dam om de bevrijding te vieren. Canadese soldaten worden verwacht en de sfeer is uitgelaten.
Wanneer een Britse verkenningseenheid over de Dam rijdt, barst de menigte in gejuich uit. Er wordt gezongen en gedanst. Duitse militairen, die nog steeds in de stad aanwezig zijn, verschijnen kort met vrachtwagens op het plein. De confrontatie blijft aanvankelijk beperkt en de Britten vertrekken snel weer. Maar onder de oppervlakte hangt spanning in de lucht.
De vlam slaat in de pan
De Binnenlandse Strijdkrachten, waarin verschillende verzetsgroepen zijn samengebracht, proberen ondertussen de controle in de stad over te nemen. Ze ontwapenen Duitse soldaten en beveiligen strategische locaties, waaronder het Paleis op de Dam. Duitse militairen worden onder luid gejoel afgevoerd. Dan gaat het mis.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Bij verschillende opstootjes vallen schoten. Kort daarna openen Duitse matrozen van de Kriegsmarine vanuit de Groote Club – een herensociëteit op de hoek van de Dam en de Kalverstraat – plotseling het vuur op de feestende menigte.
Paniek op de Dam
Er wordt geschoten met automatische wapens en de feestvierders vluchten weg. Via de Nieuwendijk, het Rokin en de Damrak proberen ze te ontkomen. Uit archiefbeelden blijkt dat sommige mensen zich proberen te verschuilen achter lantaarnpalen, karren en zelfs een draaiorgel.
Ondertussen openen de Binnenlandse Strijdkrachten op hun beurt weer het vuur op de Duitsers. Bij de schietpartij vallen 32 dodelijke slachtoffers en meer dan tweehonderd gewonden. Aan Duitse kant sneuvelen minimaal twee soldaten.
Een ’betreurenswaardige gebeurtenis’
Krantenberichten spraken destijds van negentien tot veertig slachtoffers en het drama wordt afgedaan als een ‘betreurenswaardige gebeurtenis’. Het Parool meldt de de dag na de schietpartij slechts kort dat het uit de hand is gelopen op de Dam. En doordat er zo kort na de Tweede Wereldoorlog andere prioriteiten zijn, wordt er nooit onderzoek gedaan naar de toedracht en de schuldvraag van de schietpartij.
Zo is het tot de dag van vandaag onduidelijk waarom men begon met schieten. Een van de theorieën is dat de Duitse militairen zich bedreigd voelden door de Binnenlandse Strijdkrachten.
Leestip: Deze 5 vrouwelijke spionnen waren van onschatbare waarde in de Tweede Wereldoorlog
Andere bronnen noemen dat het kaalscheren van ‘moffenhoeren’ – vrouwen die tijdens de bezetting een relatie hadden met een Duitser – aanleiding is geweest om het vuur te openen. Een andere theorie is dat de Binnenlandse Strijdkrachten een Duitse vrachtwagen beschoten, waarna de Duitsers terugschoten.
Pas decennia later krijgen slachtoffers een naam
Er zijn geen officiële politierapporten opgesteld na de schietpartij. Het duurde uiteindelijk zelfs tot 2017 voordat alle slachtoffers een gezicht kregen. Met behulp van het publiek identificeerde Stichting Memorial voor Damslachtoffers 7 mei 1945 uiteindelijk 32 slachtoffers, van wie acht jonger waren dan twintig jaar.
Het jongste slachtoffer was acht jaar oud, het oudste 74. Onder de doden bevonden zich twee leden van de Binnenlandse Strijdkrachten en één ander verzetslid.
Daarmee is het boek overigens nog steeds niet helemaal gesloten. Mogelijk zijn er meer doden gevallen. De stichting onderzoekt nog enkele namen waarvan (nog) niet met zekerheid is vastgesteld of het om Damslachtoffers gaat.
Een vergeten hoofdstuk van de bevrijding
De tragedie op de Dam heeft nooit een plek gekregen in het collectieve geheugen. Na de oorlog werd de nadruk vooral gelegd op de positieve verhalen: die van bevrijding, verzet en heldendaden.
Pas de laatste jaren is er hernieuwde aandacht voor de vergeten tragedie. Op de gevel van de Groote Club prijkt sinds enkele jaren een gedenkplakaat en op 7 mei 2016 werd een monument onthuld op de Dam, bestaande uit de namen van de 32 slachtoffers.
Draaiorgel ‘Het Snotneusje’, dat op de dag van de schietpartij op de Dam stond en waarachter mensen dekking zochten, werd opgenomen in de collectie van het Amsterdam Museum. Het is een tastbare herinnering aan het feit dat vrede een rekbaar begrip is.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
