In de ochtend van 6 december 1917 voltrok zich in de Canadese havenstad Halifax een van de grootste niet-nucleaire explosies uit de geschiedenis. Terwijl Europa in de greep was van de Eerste Wereldoorlog, kwamen in de smalle havenmonding twee schepen met elkaar in botsing. Minuten later veranderde een brandend vrachtschip in een vuurbal die complete stadswijken wegvaagde, duizenden mensen verwondde en tot tientallen kilometers verderop ramen uit gebouwen sloeg.
Halifax groeide uit tot een cruciale oorlogshaven
Halifax was ten tijde van de Eerste Wereldoorlog uitgegroeid tot een belangrijke havenstad. Vanuit de stad vertrokken konvooien met soldaten, munitie en voorraden richting Europa. De haven lag daardoor voortdurend vol met schepen.
Dat bracht risico’s met zich mee: de baai van Halifax was enkel bereikbaar door middel van een smalle waterweg. In deze waterweg werden nauwelijks verkeersregels gehanteerd. Schepen van beide kanten voeren af en aan zonder dat er afspraken bestonden over wie voorrang had. Deze chaotische situatie zorgde uiteindelijk voor de tragische ramp die zich op 6 december voltrok.
Een botsing met een drijvende bom
Die ochtend voer vanuit het oosten het Franse vrachtschip SS Mont Blanc de haven binnen. Aan boord bevond zich een instabiele lading van TNT, benzeen en andere ontvlambare materialen, bestemd voor het Franse leger aan het front in Europa.
Leestip: Een torpedo op de Lusitania duwde de Verenigde Staten richting de Eerste Wereldoorlog
Tegelijkertijd probeerde het Noorse schip SS Imo de haven juist te verlaten. Door eerdere manoeuvres bevond de Imo zich aan de verkeerde kant van de vaarroute toen beide schepen elkaar naderden. De kapiteins wisselden waarschuwende fluitsignalen uit, maar konden een botsing niet meer voorkomen.
De boeg van de Imo boorde zich met enorme kracht in de zijkant van de Mont Blanc. Aanvankelijk leek er nog weinig aan de hand: de lading van het Franse schip kwam niet direct tot ontploffing. De vonken die bij de botsing vrijkwamen, zetten echter al snel de vaten met benzeen in brand.
De bemanning van de Mont Blanc wist dat ze zich op een tikkende tijdbom bevonden en haastte zich naar de reddingsboten om aan de onvermijdelijke explosie te ontsnappen.
Een explosie die Halifax verwoestte
Ondertussen dreef het schip steeds verder in de richting van de kades van Halifax. Honderden nieuwsgierige voorbijgangers verzamelden zich bij het water om het brandende schip te aanschouwen. Om 09.04 uur sloeg het noodlot toe: de Mont Blanc ontplofte met ongekend geweld.
De explosie had een kracht vergelijkbaar met ongeveer drie kiloton TNT en vaagde binnen enkele seconden een groot deel van Halifax weg. Door de schokgolf braken boomstammen af, werden spoorrails verbogen en stortten gebouwen kilometers verderop in. Overal in de stad vloog glas van gebroken ramen rond, wat voor een enorm aantal verwondingen zorgde.
De Mont Blanc zelf werd volledig uit elkaar gereten. Een deel van het anker, goed voor ongeveer vijfhonderd kilo, landde bijna vier kilometer verderop. Andere brokstukken sloegen in op huizen, straten en meren.
Paniek, sneeuwstormen en duizenden gewonden
In de omliggende steden ontstond meteen paniek over wat de explosie kon betekenen. Velen dachten dat Halifax door Duitsland was aangevallen, een angst die werd versterkt door geruchten over spionage en sabotage. Anderen waren bang dat er nóg een explosie zou volgen, aangezien de haven nog altijd vol lag met militaire voorraden.
Alsof de situatie nog niet ernstig genoeg was, trok de volgende dag een zware sneeuwstorm over de verwoeste stad. Gewonden lagen in ingestorte gebouwen terwijl ijskoude wind vrij spel had. Inwoners probeerden kapotte ramen en muren af te dekken met dekens en houten planken.
Een ramp met blijvende gevolgen
Hoewel het exacte aantal slachtoffers moeilijk vast te stellen is, schatten officiële rapporten het dodental op ongeveer 1950. Sommige historici denken echter dat het werkelijke aantal boven de 2000 lag.
Leestip: Hoe de dodelijkste vulkaanuitbarsting van de twintigste eeuw een hele stad verwoestte
Daarnaast raakten ongeveer 9000 mensen gewond, waarbij het aantal oogverwondingen door rondvliegend glas opvallend hoog was. In de jaren die volgden groeide Halifax uit tot een internationaal centrum voor oogchirurgie en blindenzorg.
Het laatste telegram van Vince Coleman
De desastreuze ramp in Halifax kende ook tal van heldhaftige reddingsacties, waarvan die van treinverkeersleider Vince Coleman het bekendst is. Toen hij hoorde dat de Mont Blanc ieder moment kon ontploffen, probeerde hij aanvankelijk snel uit Halifax te ontsnappen.
Toen hij zich realiseerde dat er nog een passagierstrein onderweg was naar de stad, keerde hij echter snel terug naar zijn kantoor. Daar stuurde hij een laatste telegram: ‘Stop de trein. Munitieschip in brand in de haven. Dit zal waarschijnlijk mijn laatste bericht zijn. Vaarwel jongens.’ Coleman kwam om in de explosie, maar zijn heldendaad redde honderden levens.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
