Deze week gaat het Eurovisie Songfestival weer van start. In aanloop naar de finale van komende zaterdag kijken miljoenen fans opnieuw naar het muziekevenement. Toch hangt er dit jaar spanning rond het festival. Verschillende landen, waaronder Nederland, boycotten het festijn vanwege politieke onrust rond de deelname van Israël. Daarmee lijkt het songfestival verder verwijderd dan ooit van zijn oorspronkelijke missie: een verdeeld Europa dichter bij elkaar brengen. Hoe ontstond het Eurovisie Songfestival? En waarom is het altijd meer geweest dan alleen muziek?
Hoe werkt Eurovisie?
Voor wie het overzicht even kwijt is: het Eurovisie Songfestival bestaat uit drie shows, twee halve finales en een grote finale.
De zogeheten ‘Big Five’ – bestaande uit Frankrijk, Duitsland, Italië, Spanje en het Verenigd Koninkrijk – plaatsen zich automatisch voor de finale. Dat geldt ook voor de winnaar van het jaar ervoor. Spanje heeft zich voor dit jaar teruggetrokken en doet als enige lid van de Big Five niet mee.
De overige landen gaan verspreid over twee halve finales met elkaar de strijd aan om een plek in de finale. Wie door mag, wordt zowel bepaald door het publiek als door de vakjury. Het winnende land krijgt een glazen trofee en wordt geacht het spektakel het jaar erop te organiseren. Omdat in 2025 de Oostenrijkse artiest JJ won met het nummer Wasted love, wordt de zeventigste editie van het festival gehouden in Wenen.
Een Europees project na de Tweede Wereldoorlog
Het zaadje van het Eurovisie Songfestival werd geplant in 1925. De International Broadcasting Union (IBU) startte dat jaar met het maken en verspreiden van radioprogramma’s door heel Europa en de rest van de wereld. Maar toen startte de Tweede Wereldoorlog. Dit conflict vernietigde niet alleen de Europese infrastructuur, maar ook het onderlinge vertrouwen en de grenzen.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
De Sovjet-Unie beschuldigde de IBU ervan te zijn overgenomen door de nazi’s, die veelvuldig gebruik hadden gemaakt van radiopropaganda om Adolf Hitler aan de macht te helpen. Zij drongen aan op de ontmanteling van de unie. In 1950 werd de IBU opgeheven.
Datzelfde jaar sloegen 23 West-Europese landen de handen ineen en richtten de European Broadcasting Union (EBU) op, het samenwerkingsverband van omroepen dat ook het Eurovisie Songfestival mogelijk maakt.
Van radio-experiment naar Europees mediaspektakel
Al voor de oprichting droomden de individuele landen ervan om hun televisieprogramma’s in het buitenland op de buis te krijgen. Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk zetten in 1950 de eerste stap met het programma Calais en Fête.
In de aankondiging van het programma stond: ‘Mannen en vrouwen en kinderen, zittend in hun huis in Londen of Birmingham, in dorpen en valleien, kunnen de mannen en vrouwen en kinderen van Calais voor hen zien praten, zingen en dansen.’
Eurovisie Songfestival krijgt vorm
In 1953 werd de kroning van koningin Elizabeth II uitgezonden door de EBU. Het was de eerste officiële proefuitzending van Eurovision. Dit smaakte naar meer en dus startten ze in 1955 een uitdagend project: een Europese zangwedstrijd.
De show moest gaan lijken op het Italiaanse Festival van San Remo, waarin Italiaanse songwriters streden om de prijs voor het beste nieuwe Italiaanse lied. Waarom zou dat niet Europabreed kunnen?
Leestip: Hoe backpackende jongeren Europa moesten verenigen na de Tweede Wereldoorlog
En zo kon het gebeuren dat op 24 mei 1956 miljoenen Europeanen naar de eerste uitzending van het Eurovisie Songfestival keken. Er deden toen nog maar zeven landen mee: België, Frankrijk, West-Duitsland, Italië, Luxemburg, Nederland en Zwitserland. Die laatste ging er destijds met de prijs vandoor.
Een verenigd Europa
Het liedjesfestival wordt gezien als het eerste en invloedrijkste pan-Europese evenement in de naoorlogse periode. Mensen identificeerden zich met het idee van een verenigd Europa, dat boven nationalisme en conflict uitstijgt.
Toch was het songfestival niet alleen maar een teken van internationale coöperatie. Volgens historici weerspiegelde het feest ook de spanningen en vijandigheden van zijn tijd. Er ontstond zelfs een rivaliserende competitie: Intervision, dat achter het IJzeren Gordijn plaatsvond.
Leestip: De Duitse Luftwaffe-piloot die zijn vijand genade toonde
In de begindagen woedden er stevige debatten over de deelname van westerse landen waar een dictator aan de macht was (zoals Spanje) en in welke taal de uitzending moest worden uitgezonden. Er was ook de kritiek dat er alleen westerse natiestaten meededen en de wedstrijd geen accurate representatie van Europa als geheel was.
Pas in 1994, nadat de Sovjet-Unie ontmanteld was, deden ook verschillende Oost-Europese landen mee, zoals Polen, Roemenië en Slowakije.
Politiek verdween nooit van het podium
Hoewel de EBU politieke boodschappen niet toestaat op het songfestivalpodium, werd het al snel een plek waar cultuuroorlogen over etniciteit, seksualiteit en nationalisme worden uitgevochten.
Zo kregen de Russische deelneemsters in 2014, kort na de annexatie van de Krim in Oekraïne, een hoop gejoel over zich heen nadat ze zich kwalificeerden voor de finale. Ook de deelname van Israël komt de organisatie de laatste jaren op zware kritiek te staan en is de reden dat verschillende landen zich in 2026 hebben teruggetrokken.
Ook hebben diverse landen hun optredens een politiek tintje gegeven door leden van vervolgde gemeenschappen uit andere landen te laten optreden als hun vertegenwoordigers. Anderen werden bekritiseerd omdat ze nationale stereotyperingen zouden versterken.
Ondanks de controversiële momenten zal de wedstrijd naar alle waarschijnlijkheid ook dit jaar weer miljoenen kijkers trekken. Het festival heeft ook al meerdere internationale sterren opgeleverd – Abba, Céline Dion en Julio Iglesias danken allemaal hun wereldwijde faam aan het Eurovisie Songfestival.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
