Je droomde liever niet over een struisvogel. Zo keken de oude Egyptenaren naar slaap en dromen

Een goede nachtrust was ook in het oude Egypte belangrijk. Niet alleen om uit te rusten: tijdens de slaap konden de goden boodschappen sturen, overleden familieleden verschijnen in dromen en voortekenen over de toekomst worden onthuld. Zelfs de dood werd gezien als een vorm van slaap op weg naar het hiernamaals. Maar hoe zagen Egyptische slaapkamers er eigenlijk uit?

Slapen op een bed met leeuwen- of stierenpoten

In het oude Egypte sliepen de meeste mensen op stromatten. Welgestelde Egyptenaren konden zich houten bedden (ytjt.t of h‘tj) veroorloven. Ze bestonden meestal uit een houten frame, opgevuld met een gewoven net.

Opvallend genoeg lagen de bedden niet helemaal vlak. Het hoofdeinde stond iets hoger, waardoor het lichaam licht schuin lag. Waarschijnlijk sliepen de Egyptenaren op hun zij of in een foetushouding, met de voeten tegen een houten voetenbord.

Een ivoren hoofdsteun of weres uit de graftombe van Toetanchamon, omstreeks 1325 v.C.

De god Osiris op zijn bed. Reliëf uit de tempel van Hathor, Dendera.

Sommige bedden waren rijk versierd met poten in de vorm van leeuwen, koeien of stieren. Deze dieren hadden een symbolische betekenis: leeuwen stonden onder meer voor wedergeboorte, terwijl runderen bescherming boden.

Of Egyptenaren matrassen en zachte kussens gebruikten, weten archeologen niet zeker. Zulke materialen vergaan sneller dan hout of steen en zijn niet teruggevonden. Wel zijn linnen lakens en dekens gevonden. Die waren geen overbodige luxe: ondanks het hete klimaat kunnen de temperaturen in de woestijn ’s nachts sterk dalen.

Waarom Egyptenaren op een hoofdsteun sliepen

In plaats van een kussen gebruikten veel Egyptenaren een zogeheten weres: een U-vormige hoofdsteun van hout, steen of bot.

Het hoofd rustte in de gebogen bovenkant, waardoor het van de grond bleef en beter beschermd was tegen vuil, insecten en andere dieren. Tegelijkertijd zorgde de verhoogde positie ervoor dat lucht rond het hoofd kon circuleren, wat verkoeling bood tijdens warme nachten.

Slapend op weg naar het hiernamaals

Bedden en hoofdsteunen waren niet alleen bedoeld voor de levenden. Archeologen hebben ze ook in grote aantallen teruggevonden in graven.

Zo werd nabij Gebelein een mummie uit de derde of vierde dynastie (2686-2450 v.C.) gevonden die uitsluitend met een hoofdsteun was begraven. Opvallend is dat hoofdsteunen voorkomen in graven van zowel rijke als arme Egyptenaren, terwijl complete bedden vooral aan de elite waren voorbehouden.

Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!

Dat hangt samen met de Egyptische kijk op de dood. Voor hen betekende sterven niet het einde, maar een overgang naar een nieuw bestaan. Mummies werden vaak in een slapende of foetale houding begraven, alsof zij slechts rustten tijdens hun reis naar het hiernamaals. Om die overgang zo comfortabel mogelijk te maken, kregen overledenen allerlei grafgiften mee.

In de tombe van Toetanchamon vond archeoloog Howard Carter (1874-1939) duizenden grafgiften, waaronder zes bedden. Links een gouden bed, versierd met stierenkoppen. Rechts een gouden bed versierd met leeuwen. Bovenop liggen twee houten bedden.

In de graftombe van koningin Hetepheres I werd een volledige slaapkamer teruggevonden, inclusief bed, hoofdsteun, beddengoed en fauteuil.

Koningin Hetepheres I werd zelfs begraven met een complete slaapkamer, inclusief beddengoed, hoofdsteun, voetenbord, fauteuil en een verguld bed op leeuwenpoten. Farao Toetanchamon kreeg maar liefst zes houten en gouden bedden mee in zijn graf.

Beschermen tegen nachtmerries en boze geesten

Om zich te beschermen tegen nachtmerries, kwade dromen en boze geesten werden er magische spreuken op de hoofdsteunen geschreven. Ook werden er afbeeldingen van de goden Bes, Tawaret en Sobek op de hoofdsteunen gemaakt. Dit zou ziekten voorkomen en ouderen en zwangeren beschermen.

Egyptenaren namen hun dromen uiterst serieus. Slapend kon men immers contact leggen met de doden of voortekenen van de goden krijgen. Dromen werden gezien als boodschappen die inzicht konden geven in het heden én de toekomst. Het Egyptische woord voor dromen (resut) wordt vertaald als ‘openbaring’.

Een farao verschijnt in een droom

Eén van deze openbaringen is opgeschreven in De instructies van Amenemhat I. In dit gedicht uit het Middenrijk (2040-1700 v.C.) wordt beschreven hoe de geest van de overleden farao Amenemhat in een droom zijn zoon, farao Senostris I bezoekt.

Amenemhat vertelt zijn zoon dat hij tijdens diens afwezigheid vermoord is en dat Senostris niemand kan vertrouwen. Hierna zegent hij zijn zoon en geeft hij hem advies hoe hij goed kan regeren.

Fragment uit het Dromenboek van schrijver Qenherkhepshef uit circa 1250 v.C. In dit boek interpreteert de schrijver de betekenis van verschillende dromen.

In zijn Dromenboek beschrijft schrijver Qenherkhepshef verschillende dromen en interpreteert hij wat ze betekenen. Hij rangschikt dromen naar gunstige en ongunstige betekenis.

Zo was een droom waarin je een oude man begraaft een teken van voorspoed, en een droom waarin je door een hond wordt gebeten een signaal dat je onder invloed stond van magie. Een struisvogel zien betekent rampspoed, maar een droom over de maneschijn betekent dat de goden je vergeven hebben.

Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!

Jurre van Breugel

Digital Editor

Jurre is als Digital Editor actief voor alle digitale kanalen van National Geographic. Door zijn brede interesse en journalistieke achtergrond is hij van alle markten thuis, al gaat zijn hart toch wat sneller kloppen van verhalen over reizen, geschiedenis en natuur. In zijn vrije tijd gaat hij graag met de backpack op stap óf ontdekt hij, thuis aan de keukentafel, kerkers en kastelen in Dungeons & Dragons.