Op Egyptische reliëfs zijn kinderen vaak meteen herkenbaar: met een zijlok in het haar en een vinger aan de mond. Op veel afbeeldingen verschijnen ze bovendien als helpers of harde werkers. Maar was er in het oude Egypte eigenlijk wel ruimte om gewoon kind te zijn? Historici denken van wel, al zag spelen er waarschijnlijk heel anders uit dan vandaag.
Hoe herken je een kind in Egyptische kunst?
Wie naar Egyptische kunst kijkt, kan kinderen doorgaans herkennen aan vaste kenmerken. Volgens onderzoeker Nicola Harrington werden jonge kinderen in Egyptische kunst vaak naakt afgebeeld, niet per se omdat ze er in het dagelijks leven zo uitzagen, maar omdat kunstenaars hen daarmee herkenbaar maakten als kind.
Ook de zijlok, of Horuslok, was een bekend teken van jeugd: dit is een vlecht aan de zijkant van het hoofd. Daarnaast komt het gebaar van een vinger aan de mond vaak terug, bijvoorbeeld bij afbeeldingen van jonge farao’s.
Werden kinderen gezien als minivolwassenen?
Net zoals bij de Romeinen vroegen historici zich door deze afbeeldingen lange tijd af hoe kinderen in het oude Egypte eigenlijk werden gezien. Egyptische kunstenaars beeldden hen vaak als ‘minivolwassenen’ af, maar werden ze ook als miniatuurvolwassenen gezien door de oud-Egyptische gemeenschap?
Volgens onderzoeker Nicola Harrington, egyptologe aan de University of Sydney (Australië), waren zulke afbeeldingen echter vooral een manier om kinderen herkenbaar te maken, en niet per se een realistische weergave van hun dagelijks leven. Kinderen werden niet als volwassenen behandeld, maar dat betekende niet dat ze niet al op jonge leeftijd moesten bijdragen aan de Egyptische samenleving.
Grafafbeeldingen tonen kinderen in allerlei werkrollen. Ze droegen spullen, waaierden edelen koelte toe of hielpen bij huishoudelijke taken. Kinderen namen dus al vroeg deel aan activiteiten die ook onderdeel waren van het volwassen leven.
Maar bleef er tussen al dat werk nog wel ruimte over om gewoon kind te zijn? Archeologen proberen die vraag vandaag te beantwoorden met behulp van gebruiksvoorwerpen en andere sporen uit het dagelijks leven.
Was Egyptisch speelgoed werkelijk speelgoed?
Archeologen hebben in oud-Egyptische nederzettingen voorwerpen gevonden die sterk aan speelgoed doen denken, zoals houten poppen van menselijke en dierlijke figuren. Ook zijn setjes van stenen blokken en ballen gevonden, die sterk doen denken aan een bowlingachtig spel.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Lange tijd werden zulke objecten automatisch gezien als kinderspeelgoed, maar volgens egyptoloog Benjamin Hinson, verbonden aan het Victoria and Albert Museum in Londen, wordt hier vaak met een té moderne blik naar gekeken.
Volgens hem baseren historici zulke aannames vaak vooral op uiterlijke gelijkenissen met modern speelgoed en op het idee dat kleine of simpele voorwerpen automatisch voor kinderen bedoeld waren.
Of de blokken- en ballenset ooit echt als spel werd gebruikt, is nooit overtuigend bewezen. Daarnaast worden veel houten figuren die simpelweg als ‘poppen’ werden bestempeld, tegenwoordig vaker in verband gebracht met rituele of beschermende gebruiken.
Ook Harrington merkt op dat er meer bewijs te vinden is van werkende kinderen dan van spelende kinderen. Afbeeldingen van spel zijn relatief zeldzaam, terwijl kinderen juist vaak worden getoond tijdens landbouwwerk, pottenbakken of huishoudelijke taken.
Spelen, leren en werken liepen door elkaar
Betekende dit dan dat Egyptische kinderen nauwelijks speelden? Volgens Hinson was spel wel degelijk aanwezig, maar stond het in het Oude Egypte waarschijnlijk veel minder los van werk en leren dan wij tegenwoordig gewend zijn.
Kinderen leerden vooral door mee te kijken en mee te doen met volwassenen, waarbij spelen tegelijk een manier kon zijn om vaardigheden voor later te oefenen. Door met klei te experimenteren in een werkplaats, of door dieren te helpen hoeden op het land, leerden kinderen al jong omgaan met materialen en taken die ze later als volwassene nodig hadden.
Hinson denkt dat kinderen daarbij waarschijnlijk vaak dezelfde spullen als volwassenen gebruikten. Alledaagse voorwerpen konden daardoor tegelijk als speelgoed, oefenmateriaal of gereedschap dienen.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Jim is editor voor National Geographic. Hij studeerde sociale geografie, en specialiseerde zich in duurzaamheid en groene steden. Schrijven is zijn passie; hij ziet in elk verhaal – hoe klein ook – een kans om de wereld beter te begrijpen. In zijn vrije tijd bezoekt hij graag concerten en filmhuizen, of gaat hij hardlopen.
