Een foto maken is tegenwoordig vanzelfsprekend, maar in 1839 was fotografie een revolutionaire uitvinding. Juist uit dat eerste jaar zijn in België nog twee uitzonderlijke foto's bewaard gebleven. Ze tonen hoe Gent er bijna twee eeuwen geleden uitzag en behoren tot de oudste bewaard gebleven foto’s van het land.
De daguerreotypie: de uitvinding die fotografie mogelijk maakte
In januari 1839 werd in Parijs een revolutionaire uitvinding gepresenteerd: de daguerreotypie, de eerste commercieel toepasbare vorm van fotografie. Voor het eerst konden mensen een beeld automatisch vastleggen, zonder tussenkomst van een tekenaar of schilder.
De techniek maakte gebruik van een gepolijste, verzilverde koperplaat die lichtgevoelig werd gemaakt met jodiumdamp. Na een belichtingstijd van enkele minuten werd het beeld zichtbaar gemaakt met kwikdamp en gefixeerd met een zoutoplossing.
In tegenstelling tot latere fotografische technieken werkte een daguerreotypie niet met een negatief. Het beeld werd rechtstreeks op een verzilverde koperplaat vastgelegd, waardoor elke opname een uniek origineel was. Kopieën maken was daardoor niet mogelijk.
Omdat er geen kopieën konden worden gemaakt en de platen bovendien zeer kwetsbaar waren, hebben veel vroege daguerreotypieën de tand des tijds niet doorstaan.
De oudste bewaard gebleven foto’s van Gent
Dat maakt het des te bijzonder dat in België nog twee daguerreotypieën bewaard zijn gebleven uit 1839, het jaar waarin de daguerreotypie werd geïntroduceerd. De twee opnamen tonen een bijzonder beeld van bijna twee eeuwen geleden: Gent in de negentiende eeuw.
Op 22 oktober maakten opticien François Braga en prentenhandelaar Joseph Pelizzaro de opnamen vanuit het huis van rechter Philippe Van de Velde aan de Ajuinlei. De twee legden de stad vast door hun camera vanuit een raam op twee verschillende delen van de stad te richten.
Op de ene zijn de Predikherenlei en de Predikherenbrug te zien, met op de achtergrond de gotische toren van de Sint-Niklaaskerk. De andere toont de achtergevels van de huizen aan de Hoornstraat en de Veldstraat, met daarachter de torenspits van de Sint-Baafskathedraal. Doordat daguerreotypieën spiegelbeelden opleveren, zien beide stadsgezichten er omgekeerd uit.
‘Eene bewonderingsweerdige zuyverheyd’
De Gentse platen behoren tot de oudste bewaard gebleven foto’s van de stad én van België. Toch bleef hun bijzondere geschiedenis lange tijd verborgen. Pas in 2011 werden de twee daguerreotypieën bij toeval teruggevonden tussen een verzameling gravures in het Stadsmuseum Gent (STAM). Na onderzoek en restauratie werd hun historische waarde pas duidelijk.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Uit een krantenbericht in de Gazette van Ghent uit 1839 blijkt dat men toen al erg onder de indruk was van de beelden. De toren van de Sint-Niklaaskerk was met ‘eene bewonderingsweerdige zuyverheyd’ vastgelegd.
Hoe de daguerreotypie zich door België verspreidde
Ook het Yper Museum in Ieper bewaart nog enkele bijzondere daguerreotypieën van een negentiende-eeuws België. Zo bewaart het museum een daguerreotypie uit 1844, die geldt als de oudst bekende foto van Ieper.
Het beeld werd gemaakt door Pierre Spotbeen en toont het einde van een religieuze processie op het Vandenpeereboomplein. Voor de Sint-Maartenskerk staat een tijdelijk altaar opgesteld. Linksonder op de foto is te zien dat de deken, een hooggeplaatste katholieke geestelijke, nadert. Hij bevindt zich onder een overkapping die bekendstaat als een baldakijn.
De afbeelding laat zien hoe snel de nieuwe fotografische techniek ook in België haar intrede deed. In een tijd waarin het land nog maar net onafhankelijk was en de industrialisatie op gang begon te komen, legden fotografen voor het eerst het dagelijks leven en het stadsbeeld vast.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Jim is editor voor National Geographic. Hij studeerde sociale geografie, en specialiseerde zich in duurzaamheid en groene steden. Schrijven is zijn passie; hij ziet in elk verhaal – hoe klein ook – een kans om de wereld beter te begrijpen. In zijn vrije tijd bezoekt hij graag concerten en filmhuizen, of gaat hij hardlopen.
