In 1784 had een Parijse juwelier een onbetaalbaar diamanten sieraad vervaardigd voor niemand minder dan koningin Marie Antoinette. In haar handen zou het juweel echter nooit belanden. De oplichtster Jeanne de La Motte had het halssnoer na jaren van bedrog en manipulatie van de Franse aristocratie namelijk zelf in handen gekregen. Wat ze niet wist, was dat haar list de loop van de Franse geschiedenis ingrijpend zou veranderen.
Een jeugd in armoede
Jeanne de La Motte werd geboren als Jeanne de Valois-Saint-Rémy in 1756. Haar vader, baron Jacques de Valois-Saint-Rémy, was een afstammeling van de buitenechtelijke zoon van Hendrik II van Frankrijk. Ondanks dit koninklijke bloed had zijn tak van de familie haar aanzien al lange tijd verloren.
Door een ernstig drankprobleem verkwanselde Jacques het familiefortuin, waarna het gezin in armoede terechtkwam. Uiteindelijk verhuisde de familie naar Parijs om aan de schuldeisers te ontkomen. Hier stuurde de baron zijn dochters de straat op om te bedelen.
Na haar vaders dood groeide Jeanne op onder de hoede van een adellijke familie. Dat was voldoende om van te leven, maar Jeanne was vastberaden om hogerop de ladder van de aristocratie te klimmen.
Een leven vol leugens
In 1780 trouwde ze met Nicolas de La Motte, waarna het stel zichzelf presenteerde als graaf en gravin. In werkelijkheid was Nicolas' aanspraak op die titel twijfelachtig. Het stel leefde rijker dan het was en bouwde zo in korte tijd enorme schulden op.
In de hoop adellijke contacten te leggen die haar uit de schulden konden helpen, probeerde Jeanne langzaam maar zeker door te dringen tot de adellijke kringen van Parijs. Eén keer deed ze zelfs alsof ze flauwviel toen Marie Antoinette langsliep, in een poging de aandacht van de koningin te trekken.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
De Franse koningin had waarschijnlijk geen benul van Jeannes bestaan, maar dat weerhield haar er niet van om verhalen over hun vriendschap aan het hof te verspreiden. Volgens Jeanne waren zij en de koningin twee handen op één buik.
Velen geloofden haar, misschien wel tegen beter weten in. Net als Jeanne probeerden ook zij hogerop te komen aan het hof, en een vriendin van de koningin bood een kort lijntje naar het koningshuis. Onder hen bevond zich ook de kardinaal Louis de Rohan, die het leven van Jeanne ingrijpend zou veranderen.
De kardinaal trapt in de val
Kardinaal Louis de Rohan had tijdens zijn ambt als Frans ambassadeur in Wenen een slechte reputatie gekregen bij de Oostenrijkse keizerin Maria Theresia en haar dochter Marie Antoinette. Hij had zich negatief uitgelaten over het Oostenrijkse hof en Marie Antoinette had hem dat nooit vergeven.
Eenmaal terug in Parijs probeerde hij deze slechte reputatie kwijt te raken. Hopeloos benaderde hij Jeanne de La Motte: kon zij een goed woordje voor hem doen bij de koningin? Jeanne accepteerde, en wist De Rohan via vervalste brieven ervan te overtuigen dat Marie Antoinette hem had vergeven.
In 1784 besloot ze nog een stapje verder te gaan. Ze liet een jonge prostituee zich verkleden als Marie Antoinette en regelde een geheime ontmoeting met De Rohan. Tijdens een nachtelijke ontmoeting in de tuinen van Versailles had de kardinaal niet door dat hij werd misleid.
De affaire van het diamanten halssnoer
Jeannes reputatie als vertrouweling van de koningin raakte steeds bekender onder de elite van Parijs, en bereikte uiteindelijk de juweliers Böhmer en Bassenge. Zij hadden een kostbaar sieraad laten maken: een halssnoer met 647 diamanten. Het halssnoer was zo waardevol dat alleen iemand als Marie Antoinette het zich kon veroorloven.
Ze vroegen Jeanne of zij als bemiddelaar kon optreden. Die rook meteen haar kans. Ze benaderde De Rohan met de mogelijkheid om nog beter in de gunst van de koningin te komen. Ze vertelde hem dat Marie Antoinette het halssnoer maar al te graag wilde kopen, maar zelf niet in het openbaar naar de juwelier kon. Als De Rohan het voor haar zou kopen, zou zij hem direct terugbetalen.
Verrukt accepteerde De Rohan het voorstel. Hij kocht het halssnoer en beloofde de juweliers in vier termijnen te betalen. Via Jeanne zou het sieraad uiteindelijk bij de koningin terecht moeten komen, maar daar kwam het nooit aan. Toen ze het halssnoer eenmaal in handen had, liet Jeanne de diamanten uit de ketting halen om ze discreet door te verkopen.
Een schandaal met grote gevolgen
Het bedrog kwam al snel aan het licht. De Rohan slaagde er niet in zijn eerste termijn te betalen. De juweliers vroegen om opheldering bij het hof en kregen tot hun grote schrik te horen dat Marie Antoinette niets afwist van het aangeschafte halssnoer.
Jeanne had gehoopt dat De Rohan haar niet zou verraden, uit angst gezichtsverlies te lijden. Met een bekentenis zou namelijk ook uitkomen dat hij de eerdere leugens, zoals de 'ontmoeting' met Marie Antoinette, had geloofd. Hij bekende echter vrijwel direct, waarna zowel hij als Jeanne werden opgepakt.
Hoewel Jeanne uiteindelijk werd veroordeeld en Marie Antoinette volledig werd vrijgesproken, was de schade al aangericht. Veel Fransen geloofden dat de koningin wel degelijk betrokken was geweest bij de affaire. Het schandaal bevestigde het beeld van een corrupt hof, terwijl de onvrede over de monarchie al groeide.
Toen vier jaar later de Franse Revolutie uitbrak, was de affaire van het diamanten halssnoer uitgegroeid tot een van de gebeurtenissen die het vertrouwen in de kroon blijvend hadden beschadigd.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Jim is editor voor National Geographic. Hij studeerde sociale geografie, en specialiseerde zich in duurzaamheid en groene steden. Schrijven is zijn passie; hij ziet in elk verhaal – hoe klein ook – een kans om de wereld beter te begrijpen. In zijn vrije tijd bezoekt hij graag concerten en filmhuizen, of gaat hij hardlopen.
