Geschiedenis en Cultuur

Shakespeare: De grote toneelvernieuwer

Eind 16de eeuw kwam er in Londen een jonge schrijver uit de provincie aan, met als doel grote roem te vergaren. William Shakespeare was acteur, zakenman en dichter en schreef voor zijn toneelgezelschap diverse werken die ook nu nog springlevend zijn.vrijdag 25 mei 2018

Door Peter Holland
Afscheid van Romeo en Julia in de derde actie, vijfde scene uit het gelijknamige stuk van Shakespeare. Schilderij van Ford Madox Brown 1867, universiteit van Manchester.

Alles wat Shakespeare nodig had om Romeo en Julia te schrijven, was een kopie van een lang gedicht van Arthur Brooke: Het tragische verhaal van Romeo en Julia (1562), de vertaling van een verhaal van de Italiaanse schrijver Mateo Bandello. Shakespeare maakte het tot het grootste drama over tienerliefde.

Mythen over de carrière van Shakespeare bestaan al zeer lang. In het midden van de 18de eeuw werd gezegd dat Shakespeare in het theater begon te werken als verzorger van de paarden van de adel die naar de optredens kwam kijken. Hij zou hiermee zo veel succes hebben gehad dat hij meer jongens moest aannemen om het werk te verrichten.

William Shakespeare en zijn vrienden in de taverne 'The Mermaid' olieverfschilderij door John Faed (1850).

Sindsdien zouden de paardenverzorgers bekendstaan als de ‘jongens van enkel bewijs, maar het opvallende aan dit verhaal is het beeld dat het schept van Shakespeare als een gewiekst zakenman die een gat in de markt ziet en daarvoor een succesvol bedrijf weet op te zetten. Hier is absoluut geen sprake van het klassieke beeld van een genie dat hongerig op een zolderkamertje zit te wachten op inspiratie.

Shakespeare werd geboren en woonde tot volwassen leeftijd in Stratford-upon-Avon, een landelijk gelegen dorp met slechts 1500 inwoners, ongeveer 150 kilometer ten noordwesten van Londen. Hij was de zoon van een handelaar die het wist te schoppen tot burgemeester. Shakespeare trouwde op achttienjarige leeftijd met Anne Hatheway, een acht jaar oudere vrouw uit het dorp, met wie hij drie kinderen zou krijgen. Veel meer is niet over haar bekend.

Titelpagina van Romeo en Julia, uitgave 1597.

Vermoedelijk ontdekte Shakespeare het theater door de reizende toneelgezel-schappen die Stratford aandeden. Er is wel gesuggereerd dat hij zich bij een van hen inschreef als acteur, hoe wel daarvoor geen bewijs is. Voor zijn 25ste verhuisde hij naar Londen, het politieke, economische en culturele centrum van het land, om daar carrière in het theater te maken.

De gevestigde professionele theaters waren een modern en bloeiend onderdeel van de snelgroeiende amusementsindustrie, gericht op de almaar groeiende Londense bevolking. De theaters waarin zowel het gezelschap van Shakespeare als zijn concurrenten optraden, waren grote open amfitheaters voor wel drieduizend mensen.

Niet lang na zijn aankomst in Londen werd Shakespeare lid van de Lord Chamberlain’s Men,een theatergezelschap dat net als alle andere aristocraat. Na de kroning van Jacobus I in 1603 werd het gezelschap herdoopt in King’s Men, dat vervolgens uitgroeide tot het beroemdste gezelschap van zijn tijd. Het was ook het enige gezelschap dat het hoofd kon bieden aan de moeilijkheden in deze periode.

De King’s Men bleven bestaan tot de Engelse burgeroorlog in 1642, waarna alle theaters werden gesloten, 26 jaar na de dood van Shakespeare.

Lees meer over Shakespeare, de meester van het toneel, in het tweede nummer van Historia 2018.