Grootste Cyprustentoonstelling ooit in Nederland

In het Leidse Rijksmuseum van Oudheden kunt u kennismaken met een selectie van vierhonderd voorwerpen die gezamenlijk een verhaal vertellen van negenduizend jaar Cyprus.maandag 21 oktober 2019

Door Servaas Neijens, Historia
Marmeren beeld van Aphrodite, gevonden in de haven van Paphos.
2de-1ste eeuw v.Chr., 85 cm hoog.
Marmeren beeld van Aphrodite, gevonden in de haven van Paphos. 2de-1ste eeuw v.Chr., 85 cm hoog.
fotograaf Servaas Neijens, National Geographic

Direct bij de ingang komt u haar tegen, Aphrodite.

Geboren uit het zilveren schuim van de zee rond haar eiland, lonkt de godin van de liefde de bezoekers naar binnen op de tentoonstelling Cyprus - Eiland in beweging.

In het Leidse Rijksmuseum van Oudheden kunt u kennismaken met een selectie van vierhonderd voorwerpen die gezamenlijk een verhaal vertellen van negenduizend jaar Cyprus. De objecten geven een levendig beeld van deze geschiedenis en vallen op door hun originele thema’s en vaak speelse uitvoering.

Het is de grootste Cyprustentoonstelling ooit in Nederland en nooit eerder heeft het nationale Cyprus Museum in Nicosia zoveel werken (ruim 300) in bruikleen gegeven. Maar het is niet zozeer de kwantiteit waardoor de tentoonstelling opvalt, het is vooral de kwaliteit. De tentoonstelling telt veel topstukken uit het Cypriotische erfgoed – stukken die het eiland vaak nooit eerder hebben verlaten.

Kruisvormige figurine van picroliet. Er zijn ook picrolieten beeldjes gevonden met een meer gedetailleerde weergave van het vrouwenlichaam.
4de-3de millennium v.Chr., 6,6 cm hoog.
Kruisvormige figurine van picroliet. Er zijn ook picrolieten beeldjes gevonden met een meer gedetailleerde weergave van het vrouwenlichaam. 4de-3de millennium v.Chr., 6,6 cm hoog.
fotograaf Department of Antiquities, Cyprus

Daarmee doet de expositie recht aan het thema ‘beweging’ dat bij conservator Ruurd Halbertsma opborrelde toen hij de tentoonstelling samenstelde. ‘Ik zie die beweging op vele gebieden’, zo zegt hij. ‘Beweging van mensen, van ideeën, van (handels)goederen, van het leven zelf.’ De reis van de museumstukken uit Cyprus naar Leiden is in feite een moderne voortzetting van de oeroude culturele uitwisseling die het eiland kenmerkt. Het zijn voorwerpen en verbeeldingen uit het verleden die ons nu opnieuw inspireren en uitnodigen tot nadenken.

De merendeels zeer oude voorwerpen hebben in het Leidse museum een moderne ontvangst gekregen. De stukken worden gepresenteerd voor een decor van prachtige landschapsfoto’s van Natascha Libbert, wat de verbinding tussen object, bezoeker en het eiland versterkt. 

Bij sommige voorwerpen spat het plezier van de makers eraf. Zo is er een wijnkruik die is omgebouwd tot strijdwagentje. De berijder klampt zich dapper vast aan de rand, waar hij nauwelijks overheen kan kijken. Een grote aardewerken vaas uit de midden-bronstijd, laat een groep mensen zien – waarschijnlijk op een boerderij – die allerlei activiteiten uit het dagelijks leven uitbeelden. Druiven persen, brood kneden, een kind zogen. Eén iemand zit gelukzalig glimlachend achterover en doet niets. De pater familias, of een stamhoofd? Levendig gedecoreerd aardewerk, bijvoorbeeld een kruik waarvan de gietmond was versierd met een vrouw die zelf weer een kruik in haar handen heeft, inspireerde Picasso tot het maken van al even vrolijk aardewerk.

Andere stukken zijn strenger, zoals de twee grafbeelden uit Tamassos, die duidelijk Egyptische invloeden hebben. De leeuw en sfinx waren vroeger beschilderd, zoals veel beelden uit de oudheid. Behalve Egyptische zijn er in voorwerpen invloeden te zien van alle volken die in de loop van de geschiedenis banden hebben gehad met Cyprus. Neolithische stammen uit de Levant of Anatolië, Feniciërs, Assyriërs, Egyptenaren, Grieken, Romeinen, Venetianen, Ottomanen. Maar altijd kregen deze invloeden hun eigen Cypriotische draai. 

Op de inpaktafel van het Cyprus Museum in Nicosia is een deel van de ruim 300 objecten verzameld die in bruikleen naar Leiden worden verzonden.
Op de inpaktafel van het Cyprus Museum in Nicosia is een deel van de ruim 300 objecten verzameld die in bruikleen naar Leiden worden verzonden.
fotograaf Servaas Neijens, National Geographic

Dat eigenzinnige karakter was al zichtbaar in het zevende millennium v.Chr, toen op Cyprus (in onder meer Khirokitia) ronde woningen werden gebouwd, terwijl overal elders vierkant de mode was. Iets recenter zijn de bijzondere kruisvormige beeldjes uit de zachte groene steensoort picroliet, die dateren uit het vierde millennium v.Chr. Zij komen uit de tijd dat op het eiland voor het eerst koper werd gewonnen. 

Dit metaal, Cuprum in het Latijn, ontleent zijn naam aan Cyprus, dat in de oudheid Alishya heette. De kopermijnen werden een grote aanjager voor de economie van het eiland, die vanaf de bronstijd een omvangrijke internationale dimensie kreeg. Koper speelt dan ook een belangrijke rol in het tentoonstellingsverhaal. Zo ziet u een bronzen beeld van een gehoornde god, die waarschijnlijk de kopermijnen beschermde en koperbaren, zoals die vroeger tot ver in Europa werden verhandeld.

De variatie in de tentoongestelde objecten is groot, en bijna alles is verrassend anders dan u misschien kent uit andere mediterrane culturen. In de laatste zaal van de tentoonstelling ziet u hoe het oude Cyprus moderne kunstenaars heeft geïnspireerd, onder wie de al eerder genoemde Picasso.

De tentoonstelling Cyprus - Eiland in beweging is t/m 15 maart te zien in het Rijksmuseum van Oudheden.

In december lees je in de National Geographic Historia meer over de geschiedenis en bijzondere kunstvoorwerpen van Cyprus.

lees verder

Bewonder deze Egyptische god in het Allard Pierson Museum

Bewonder deze Egyptische god in het Allard Pierson Museum

In het Allard Pierson Museum in Amsterdam kun je kennismaken met Bes, een Egyptische god die bij veel zaken troost en hulp kon bieden. 
Een oeroude bewoner voor een nieuw Naturalis

Een oeroude bewoner voor een nieuw Naturalis

Na een ingrijpende verbouwing én forse uitbreiding is het Biodiversity Center, bij het grote publiek bekend om het museum, weer geopend. 
Isis: van Egyptische godin tot universele godheid

Isis: van Egyptische godin tot universele godheid

Isis was oorspronkelijk een van de belangrijkste godheden van het Egyptische pantheon. Later verspreidde de Isiscultus zich over het hele Middellandse Zeegebied, waar de godin enorm populair was en gelovigen trok uit alle lagen van de samenleving. 
Lees meer