‘In navolging van de belangrijke badplaatsen in ’t buitenland zal ook Scheveningen binnenkort eene Montagne Russe bezitten,’ schreef de Provinciale Noordbrabantsche en ’s Hertogenbossche Courant op 4 juli 1888. De aangekondigde attractie was een vroege achtbaan – destijds zo onbekend dat kranten er nog de Franse term montagne russe voor gebruikten. Bezoekers konden voor tien cent in een karretje over een golvende houten baan razen. De attractie moest Scheveningen de allure van buitenlandse badplaatsen geven, maar zorgde in de jaren daarna ook voor enkele opmerkelijke en soms tragische incidenten.
Waarom Scheveningen in 1888 een achtbaan kreeg
Scheveningen maakte eind negentiende eeuw een ware transformatie door. Zo opende het statige Kurhaus in 1885 de deuren en kon men flaneren langs de gloednieuwe winkelgalerij, waar luxe limonadedrankjes, bakkersproducten, sigaren en antiquiteiten gekocht konden worden.
Wilde Scheveningen als badplaats meetellen, dan moest het meer bieden dan alleen zee en strand: bezoekers verwachtten ook geëntertaind te worden. Die verwachting werd in Scheveningen ingelost door de komst van de achtbaan.
Deze montagne russe was opgebouwd uit hout en bestond uit een lang, golvend traject met rails, waarover een karretje kon rijden. ‘(…) Daarna gaat het pijlsnel omlaag, omhoog, omlaag, enz. tot het stuit tegen het andere uiteinde der baan,’ zo legde Dagblad van Friesland de rit uit in 1888.
Er zijn helaas geen foto’s van deze allereerste achtbaan uit 1888 bewaard gebleven, maar afgaande op de beschrijvingen moet de constructie sterk hebben geleken op de achtbaan die bovenaan te zien is – die foto werd genomen in 1935. Een kaartje kostte tien cent, wat voor die tijd geen kleinigheid was. Het doorsnee arbeidersloon in Nederland bedroeg in 1900 zeven à acht gulden per week.
De achtbaan blijkt een hit, maar niet zonder incidenten
Het openingsweekend verliep niet geheel vlekkeloos, blijkt uit berichtgeving van Het nieuws van de dag. De krant schrijft dat de nieuwe attractie veel bezoek trok, vooral van dames, maar dat de wagentjes hun einddoel niet bereikten. Ondanks deze opstartproblemen was de achtbaan een hit. In de zomer van 1889 durfden maar liefst 60.000 waaghalzen het aan om een ritje te maken.
Een jaar later ging het bijna mis. Een petroleumlamp spatte in de buurt van de achtbaan uit elkaar en dreigde de houten constructie in lichterlaaie te zetten. Gelukkig kon de brand snel geblust worden met zand en liep het met een sisser af.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg National Geographic toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Minder geluk had een officier te paard. Hij draafde in juli 1891 langs de achtbaan toen het dier schrok van de bewegende karretjes en op hol sloeg, waarna de officier over de kop sloeg en een trap van zijn paard kreeg.
Nog verdrietiger is het bericht uit 1902 in de Franeker Courant. Zij meldden dat een driejarig jongetje geraakt werd door een karretje en ‘kort daarna in de armen van zijn moeder is bezweken’.
Van achtbaan naar vliegtuig
Na een paar decennia trouwe dienst raakte de Scheveningse achtbaan uit de gratie. In 1920 publiceert de Nieuwe Vlaardingsche Courant een ingezonden brief van een lezer uit Den Haag, die uitgebreid schrijft over de laatste mode in de badplaats: ‘Vroeger was op Scheveningen een “Montagne Russe” het hoogste vermaak. Thans moet een vliegdemonstratie een attractie vormen.’
Het entertainment wordt in de jaren twintig flink uitgebreid in Scheveningen. De Maasbode schrijft in 1926 dat strandgasten naast de achtbaan onder meer kunnen genieten van een rödelbaan, waarzegsterstent, zweefmolen en koorddansers die vuurwerk afsteken.
In 1936 pakt Scheveningen groots uit met een zogeheten lunapark. De ster van dit attractiepark was een achtbaan die maar liefst 1200 vierkante meter in beslag nam. De attractie was veel uitdagender was dan de simpele trekpleister van voorheen. Het lunapark keerde in 1937 nog een keer terug, om daarna voorgoed te verdwijnen.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Roeliene werkt als editor voor National Geographic. Daarnaast levert ze als wetenschapsjournalist bijdragen aan onder meer Quest en KIJK Magazine. Ze is dol op reizen, godsdienstgeschiedenis en een stevige wandeling.
