Wordt de beroemde telegraaf van de Titanic opgedoken door diepzeerobots?

De recente uitspraak van een rechtbank vormt de laatste stap in de poging van een privébedrijf om de telegraaf te bergen waarmee de laatste SOS-berichten van het gedoemde passagiersschip werden verzonden.

Wednesday, May 27, 2020,
Door Kristin Romey

In de nacht van 14 op 15 april 1912 veranderden de berichten die door de telegrafist aan boord van de RMSTitanic werden verstuurd, in de loop van drie uur van opgewekt (op verzoek van een passagier aan een vriend in New York: “Hello Boy. Vanavond dineer ik in gedachten met jou.”) via paniekerig (de Titanic aan de RMS Carpathia: “We hebben een ijsberg geraakt.”) tot wanhopig (“Kom snel. Machinekamer bijna ondergelopen.”).

Een federale rechtbank heeft nu bepaald dat het privébedrijf dat de bergingsrechten voor de Titanicin handen heeft, mogelijk ook de elektrische telegraaf uit het binnenste van het scheepswrak mag opduiken. Volgens de rechtbank zal de berging “bijdragen aan de nagedachtenis aan de vreselijke ondergang van de Titanic, aan hen die het overleefden en aan hen die tijdens het zinken hun leven gaven.”

Het vonnis, dat afgelopen maandag werd geveld door rechter Rebecca Beach Smith van de districtsrechtbank van het Eastern District van de staat Virginia, is een aanpassing van een eerder vonnis door een andere rechter, die het bergingsbedrijf RMS Titanic, Inc. (RMST) in 2000 verbood om het wrak met snijbranders te lijf te gaan of onderdelen uit de Titanicweg te halen. Voor het opduiken van de elektrische telegraaf, die zich in de radiohut van het schip bevindt, kan het nodig zijn een gat in de romp te snijden of een bestaande opening in de romp te verbreden en daarna de apparatuur van een binnenwand te verwijderen.

Veel archeologen en erfgoedexperts zijn tegen het wegnemen van voorwerpen uit de Titanic, de laatste rustplaats van ruim 1500 mensen. 

“Net zoals je een leeuw beter in de wildernis van de Afrikaanse savanne kunt bewonderen dan opgezet in een museum, zo worden het verhaal en de waarden van het Marconi-apparaat het best overgebracht op de plek waar het zich bevindt,” schreef David Conlin, hoofd van het Submerged Resources Center van de Amerikaanse National Park Service, als getuige-deskundige voor de rechtszaak.

Stem van de Titanic

De elektrische telegraaf aan boord van de Titanicwas voor zijn tijd een zeer geavanceerd apparaat: de draadloze radiotelegraaf was ontwikkeld door de pionier op dit gebied, Guglielmo Marconi. Zijn uitvinding stond dan ook in de ‘Marconi Suite’, een reeks van drie hutten aan bakboordzijde van de officiersruimten die bestond uit een slaaphut, de ontvangstkamer en de ‘Stiltekamer’ waar zich de voornaamste radiotelegrafische vonkzender bevond.

Guglielmo Marconi (1874-1937) was dé pionier van de draadloze communicatie en de Titanic behoorde tot een groep grote oceaanstomers die zijn geavanceerde technologie aan boord hadden. Op de foto is Marconi aan het werk in de radiohut van het jacht Electra.

Foto van Hulton-Deutsch Collection, CORBIS/Getty

Het verhaal van de gebeurtenissen die zich in de Marconi Suite ontvouwden – waaronder de heldhaftige pogingen van hoofdmarconist Jack Phillips om noodsignalen aan naburige schepen te blijven versturen terwijl het vrieskoude water van de Atlantische Oceaan al rond zijn voeten kabbelde – werd later verteld door Phillips’ assistent Harold Bride. Phillips ging ten onder met het schip, maar Bride werd gered en zou op de pagina’s van The New York Times verslag doen van die vreselijke nacht. 

In een toelichting die RMST tijdens de rechtszaak indiende, schrijft het bedrijf dat als het de motor-generator en de roterende vonkzender uit de Stiltekamer zou bergen, “het denkbaar is dat het apparaat weer tot zijn werkende staat gerestaureerd zou kunnen worden” en dat met enkele nieuwe onderdelen “de radio van de Titanic– de stem van de Titanic– weer zou klinken, nu en voor altijd.”

Juridisch getouwtrek

De uitspraak van de rechtbank is de laatste ontwikkeling in een slepende juridische strijd over het lot van het legendarische scheepswrak, dat in 1985 werd ontdekt door National Geographic-onderzoeker Robert Ballard. De firma die uiteindelijk als RMST, Inc. te boek zou staan, kreeg in 1994 de bergingsrechten toegewezen; die rechten bleven geldend tot 2011, onder een reeks specifieke voorwaarden.

Tussen 1993 en 2004 dook het privébedrijf ruim vijfduizend voorwerpen van het puinveld rond het hoofdwrak van de Titanic op. Veel van die voorwerpen worden nu geëxposeerd in musea in de hele wereld en op een rondreizende tentoonstelling. 

Omdat de Titanic op bijna 3800 meter diepte op de bodem van de Atlantische Oceaan ligt, vereist het bergen van voorwerpen van de vindplaats de inzet van robotonderzeeërs (ROV’s) die op afstand worden bestuurd en met een kabel met een onderzoeksschip zijn verbonden. 

Volgens een schriftelijke toelichting die in januari 2020 aan de rechtbank werd voorgelegd, is RMST van plan om met een ROV in het wrak door te dringen, hetzij via een bestaand daklicht in de Marconi Suite, hetzij door een gat dat in de romp van het schip wordt gesneden. De ROV zou vervolgens naar de Stiltekamer worden gedirigeerd, waar de onderdelen van de telegraaf met behulp van de robotarmen van het onderzeeërtje, dat door een piloot aan boord van het onderzoeksschip wordt bestuurd, zouden worden verwijderd.

In de rechtbank stelden woordvoerders van RMST dat er “nieuw bewijs” was dat het wrak steeds sneller vergaat en dat dit gegeven aanleiding was om te vragen om een herziening van het vonnis uit 2000, waarbij het de bergers werd verboden om gaten in het wrak te snijden. 

In de toelichting uit januari staat ook dat de onderdelen van het voornaamste Marconi-apparaat die het doel van de berging zijn, bestaan uit de motor-generator en de roterende vonkzender, die op een bodemplaat zijn gemonteerd en aan het stalen dek zijn vastgenageld, en daarnaast uit een tweetal schakelborden en spanningsregelaars aan de wand van de Stiltekamer.

Maar in het schriftelijke stuk staat ook dat de voornaamste doelwitten “grote uitdagingen voor een berging” met zich meebrengen. Drie “secundaire doelwitten” – kleinere en lichtere onderdelen van het Marconi-apparaat – werden eveneens aangewezen om uit de Stiltekamer te worden geborgen. 

Volgens een eerdere schriftelijke toelichting die tijdens de rechtszaak werd ingediend, voorspelt RMST dat het bedrijf “in het licht van de huidige informatie (...) niet zal pogen de motor-generator uit de Stiltekamer te bergen, omdat deze ruimte amper bereikbaar is en zo’n berging te riskant zou zijn.”

In haar vonnis van afgelopen maandag zegt rechter Smith dat het oordeel uit 2000 daarmee niet is vervallen, maar eenmalig is aangepast vanwege de “unieke gelegenheid” om onderdelen van het Marconi-apparaat uit de Titanic te bergen. Los daarvan zal elke poging om in het wrak van de Titanic door te dringen en de telegraaf te bergen gebonden zijn aan de voorwaarde dat de rechtbank het bergingsplan goedkeurt, om ervoor te zorgen dat RMST niet alleen het geld heeft om de voorwerpen op te duiken maar ook om ze voor het nageslacht te bewaren en te documenteren.

RMST werkt momenteel aan de planning van een expeditie naar de Titanic om het Marconi-apparaat nog deze zomer te bergen.

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

lees verder

Wat gebeurde er toen de Titanic zonk?

Wat gebeurde er toen de Titanic zonk?

James Cameron: Titanic-collectie terug naar huis halen zou “droom” zijn

Meerdere musea hebben een bod van 19,2 miljoen dollar uitgebracht op voorwerpen die uit het wrak van de Titanic zijn geborgen. National Geographic draagt vijfhonderdduizend dollar aan het project bij.
Lees meer