Geheime tunnel onthult processie van oude goden

Archeologen ontdekten de Assyrische goden van de donder en de maan in een ondergrondse kamer die oorspronkelijk door plunderaars was blootgelegd.

Gepubliceerd 12 mei 2022 11:12 CEST
Op een circa drieduizend jaar oude rotstekening in Turkije zijn de spookachtige profielen van oude goden ...

Op een circa drieduizend jaar oude rotstekening in Turkije zijn de spookachtige profielen van oude goden te zien. De politie volgde plunderaars naar het onderaardse complex. Dat is waarschijnlijk gebouwd in de tijd dat het Assyrische Rijk in de achtste eeuw v.Chr. de regio opslokte.

Foto door Y. Koyuncu and M. Önal, Antiquity Publications Ltd

De goddelijke processie wordt aangevoerd door Hadad, de Mesopotamische god van de stormen (uiterst rechts, met drie bliksemschichten in zijn hand), de maangod Sîn, de zonnegod Šamaš en Atargatis, de lokale vruchtbaarheidsgodin. Ze zijn allen geïdentificeerd aan de hand van plaatselijke Aramese inscripties.

Foto door Photograph and drawing by M. Önal, based on laser scan by by Cevher Mimarlık, Antiquity Publications Ltd

In een ondergronds complex in het zuidoosten van Turkije hebben archeologen zeldzame oude inkervingen van Assyrische goden ontdekt. Deze ongekende vondst kan erop duiden dat er ‘zachte politiek’ werd bedreven in een grensgebied van wat bijna drieduizend jaar geleden het machtigste rijk ter wereld was.

Het gebeeldhouwde tafereel stelt ten minste zes goden voor, waaronder Hadad, de Mesopotamische god van de stormen, de maangod Sîn, de zonnegod Šamaš en Atargatis, de lokale vruchtbaarheidsgodin. De ontdekking wordt beschreven in een artikel dat onlangs is gepubliceerd in het tijdschrift Antiquity.

Ook de aard van de ontdekking is ongewoon. Zo vond de politie het ondergrondse complex in 2017 nadat ze een geheime gang ernaartoe had gevolgd vanuit een modern huis van twee verdiepingen in het dorp Başbük, op ongeveer vijftig kilometer van de stad Şanlıurfa.

Selim Ferruh Adalı, medeauteur van het artikel en filoloog aan de Universiteit van Sociale Wetenschappen in Ankara, zegt dat het lijkt alsof het complex voor het eerst werd ontdekt tijdens de bouw van het huis enkele jaren eerder. De ontdekking werd echter niet gemeld bij de autoriteiten, zoals de Turkse wet voorschrijft. In plaats daarvan maakten plunderaars een tunnel van het huis naar de ondergrondse gangen. De plunderaars werden uiteindelijk gepakt. Het ziet er niet naar uit dat ze de inkervingen hebben beschadigd.

Mehmet Önal, hoofdauteur van het artikel en hoofd archeologie aan de Harran University in Şanlıurfa, zag de ondergrondse inkervingen voor het eerst bij het flikkerende licht van een lamp.

‘Het voelde alsof ik deelnam aan een ritueel,’ herinnert hij zich. ‘Toen ik de zeer expressieve ogen en het majestueuze, ernstige gezicht van de stormgod Hadad zag, ging er een lichte huivering door me heen.’

Keizerlijke stijl, lokale symboliek

Het ondergrondse complex bestaat uit honderden meters aan gangen, trappen en galerijen die uit het gesteente zijn gehouwen. Zowel het complex als de inkervingen lijken onvoltooid. De onderzoekers speculeren dat de bouw onverwacht werd stopgezet, waarschijnlijk vroeg in de achtste eeuw v.Chr.

Een inscriptie naast de inkervingen toont een gedeeltelijke naam. De onderzoekers denken dat er ‘Mukīn-abūa’ staat. Mogelijk gaat het om de Mukīn-abūa die in Assyrische archieven van ongeveer 2700 jaar geleden werd genoemd als gouverneur van de provinciehoofdstad Tušhan. Deze plaats ligt ongeveer honderdvijftig kilometer ten oosten van het moderne dorp Başbük.

Adalı suggereert dat als deze lezing juist is, dit zou kunnen betekenen dat Mukīn-abūa het ondergrondse complex en de inkervingen liet maken. Toen hij niet langer gouverneur was, zou hij ermee zijn gestopt.

De oude goden zijn in processie afgebeeld op een bijna vier meter brede rotswand. Er zijn zes gezichten te zien en vier van de goden zijn herkenbaar. De stormgod Hadad houdt bijvoorbeeld drie bliksemschichten vast. Elk delicaat gebeeldhouwd portret, waarvan het grootste meer dan een meter hoog is, toont het hoofd en het bovenlichaam van een god. De lijnen van de beeltenissen zijn met zwarte verf aangebracht. Mogelijk dienden deze als leidraad voor de kunstenaars wanneer ze steen weghakten om de figuren in reliëf weer te geven.

Adalı merkt op dat sommige kenmerken van de goden weliswaar duidelijk Assyrisch zijn, zoals hun stijve houding en de bijzondere stijl van hun haar en baarden, maar veel details van de inkervingen sterke invloeden vertonen van de plaatselijke Aramese cultuur. Arameeërs woonden al eeuwenlang in de regio voordat ze in de negende eeuw onder de heerschappij vielen van het snel uitbreidende Assyrische Rijk. Ze kwamen onder de controle van koningen die ver oostwaarts in het noorden van Mesopotamië woonden.

Adalı merkt ook op dat de inscripties naast de inkervingen in het Aramees zijn geschreven en de goden bij hun Aramese namen worden genoemd in plaats van hun Assyrische namen. ‘Het betreft voornamelijk Aramese symboliek, vermengd met Assyrische stijl,’ zegt hij. Hij voegt eraan toe dat de opzettelijke vermenging een poging kan zijn geweest van de verre Assyrische heersers om te integreren met de plaatselijke leiders in plaats van met geweld te regeren.

Archeoloog Davide Nadali van de Universiteit Sapienza in Rome is het ermee eens dat de unieke artistieke mix van Assyrische en Aramese elementen van de inkervingen een interessant politiek licht werpt op de relatie tussen het machtige rijk en een van de belangrijkste gebieden ervan.

‘De inscripties in het Aramees benadrukken de intentie om een dialoog te voeren met lokale gemeenschappen en het gebruik van de Assyrische figuratieve stijl toont de noodzaak van interactie met de Assyrische politieke macht,’ schrijft hij in een e-mail.

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op nationalgeographic.com

Lees meer

Dit vindt u misschien ook interessant

Geschiedenis en Cultuur
3600 jaar oude ‘tijdcapsule’ van tsunami biedt inzicht in een van de grootste rampen voor de mensheid
Geschiedenis en Cultuur
Deze vierduizend jaar oude schedel heeft een nieuw gezicht
Geschiedenis en Cultuur
Deze man verdronk vijfduizend jaar geleden. Hoe weten we dat?
Geschiedenis en Cultuur
Archeologen lossen raadsel rond 500 jaar oude ‘ruggengraten’ op
Geschiedenis en Cultuur
Speelde geestverruimende drank een rol in de politiek van het oude Peru?

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Schrijf je in
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2021 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.