Archeologen hebben onlangs op enkele kilometers van Stonehenge een 5000 jaar oude vindplaats ontdekt die mogelijk als voorloper van het beroemde monument diende. De ontdekking werpt nieuw licht op de oorsprong van Stonehenge, maar lost het grootste raadsel nog altijd niet op: waarom werd het monument gebouwd? Was het een astronomische kalender, een heilige ontmoetingsplaats of zelfs een gigantisch muziekinstrument? Door de eeuwen heen zijn talloze verklaringen voorgesteld. Dit zijn vijf van de opvallendste theorieën.
Stonehenge, een monument omgeven door vraagtekens
Het is vrij uitzonderlijk dat een prehistorisch monument – Stonehenge is ongeveer 5000 jaar oud – zo goed bewaard is gebleven. Dat was een van de redenen voor Unesco om het monument in 1986 toe te voegen aan de werelderfgoedlijst.
Stonehenge spreekt niet alleen tot de verbeelding bij toeristen die het monument bezoeken. Ook archeologen en wetenschappers kijken al eeuwenlang met nieuwsgierigheid naar Stonehenge. Want hoe kreeg men het zonder moderne hulpmiddelen voor elkaar om de gigantische stenen soms vanuit Wales – zo’n 240 kilometer verderop – te verplaatsen?
1. Is Stonehenge gebouwd door buitenaardse wezens?
Een theorie waarvoor onder wetenschappers geen draagvlak bestaat is die van auteur Erich von Däniken. In zijn boek Chariots of the Gods? (1969) opperde hij dat veel prehistorische monumenten te complex waren om door de mens te zijn gebouwd. Op basis daarvan concludeerde hij dat Stonehenge wel moest zijn gebouwd door buitenaardse wezens.
2. Was Stonehenge een druïdentempel?
De Britse schrijver John Aubrey was aan het eind van de zeventiende eeuw een van de eersten die de herkomst van Stonehenge bestudeerde. Hij opperde dat druïden, Keltische priesters, het monument hadden gebouwd.
Volgens hedendaagse archeologen is deze theorie onwaarschijnlijk: de Kelten leefden zo’n 2400 jaar geleden in het gebied, terwijl de eerste stenen van Stonehenge al duizenden jaren eerder gelegd werden.
3. Was Stonehenge een prehistorische computer?
In 1965 presenteerde de Amerikaanse astronoom Gerald Hawkins een bijzondere theorie over de functie van Stonehenge. In zijn boek Stonehenge Decoded beargumenteerde hij dat het monument dienstdeed als prehistorische computer. Het zou zijn gebruikt om astronomische gebeurtenissen zoals zonsverduisteringen te voorspellen.
4. Dient Stonehenge als een kalender?
Ook in de afgelopen jaren zijn er nog verschillende onderzoeken en theorieën rondom Stonehenge gepresenteerd. Archeoloog Timothy Darvill van Bournemouth University (VK) schrijft in 2022 in zijn onderzoek dat Stonehenge is gebaseerd op een zonnejaar van 365,25 dagen, vergelijkbaar met een kalenderjaar. De prehistorische kalender zou ook uit maanden van dertig dagen bestaan, maar wel langere weken tellen – namelijk met tien dagen, in plaats van de zeven die wij gewend zijn.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
De ene theorie klinkt aannemelijker dan de andere, maar een eenduidig antwoord op de vraag wat Stonehenge nu precies is, heeft de wetenschap nog altijd niet. Een bijna even groot mysterie zijn de Nazcalijnen van Peru. Ook daarover discussiëren wetenschappers nog altijd.
5. Is Stonehenge een gigantisch muziekinstrument?
Misschien was Stonehenge wel een prehistorisch muziekinstrument, denken wetenschappers van het Royal College of Art in Londen. In 2013 publiceerden zij een onderzoek met een verrassende uitkomst: wanneer je met kleine hamerstenen op de prehistorische rotsen slaat, ontstaat een geluid dat wel iets van muziek wegheeft.
Een raadsel dat blijft fascineren
Hoewel sommige theorieën inmiddels zijn weerlegd en andere meer steun genieten onder archeologen, blijft Stonehenge een van de grootste mysteries uit de prehistorie. Nieuwe opgravingen en onderzoekstechnieken leveren regelmatig nieuwe inzichten op, maar een definitief antwoord op de vraag waarom het monument werd gebouwd, is er vooralsnog niet.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Willeke van Doorn studeerde journalistiek, reisde een tijdje de wereld rond en kwam uiteindelijk via de Verenigde Staten, Australië en Nieuw-Zeeland bij de redacties van Quest en National Geographic. Ze is nieuwsgierig naar de wereld, gaat het liefst elke maand even op reis en neemt dan ook altijd haar hardloopschoenen mee.
