In Patagonië zijn deze cowboys experts in het woeste landschap

De gaucho’s van Tierra del Fuego laten reizigers kennismaken met een traditionele manier van leven aan het einde van de wereld.

Door Erick Pinedo
Foto's Van Luján Agusti
Gepubliceerd 30 sep. 2021 11:04 CEST
Baqueanos - Running pony

In Patagonië houden gaucho-families de traditie van de Argentijnse cowboy in ere, onder meer met de yerra. Tijdens dit jaarlijkse hoogtepunt in het leven van de gaucho’s wordt het vee geteld, verzorgd, gebrandmerkt en gecastreerd. Op de foto is te zien hoe gaucho’s op de ranch van de familie Bronzovich paarden van elkaar scheiden om ze apart te kunnen verzorgen. In de Argentijnse plattelandstraditie is de yerra hét moment om de familiebanden en de gaucho-cultuur te vieren.

Foto van Luján Agusti

In het uiterste zuiden van het Amerikaanse continent, op een archipel in de schaduw van de laatste toppen van het Andesgebergte, is een manier van leven bewaard gebleven die onverbrekelijk is verbonden met het onherbergzame karakter van dit landschap. Afstammelingen van Europese immigranten vestigden zich in het Argentijnse deel van Patagonië op een afgelegen eilandengroep die door zijn oorspronkelijke ontdekkers ‘Tierra del Fuego’ – Vuurland – werd genoemd en raakten er vertrouwd met een ruige wereld van pampa’s, wouden, venen en hoge bergen.

Hier, aan het ‘einde van de wereld’, ontwikkelden de landverhuizers een cultuur die was gegrondvest op de harde landarbeid die nodig was om in dit vaak bitter koude en woeste gebied aan de zuidpunt van Amerika te overleven.

Tijdens de yerra op de ranch van de familie Bronzovich worden de  paarden door gaucho’s van elkaar gescheiden en daarna verzorgd.

Foto van Luján Agusti

Een paard wordt voorzichtig van een ‘hobble’ voorzien, een beentuigje dat het dier verhindert om weg te rennen.

Foto van Luján Agusti

Tijdens de yerra wordt met het knippen van de manen aangegeven welke pony’s al zijn behandeld. Tot de behandeling behoren het toedienen van medicijnen en het brandmerken. Bij sommige paarden worden de manen dusdanig geknipt dat de dieren zonder teugels te leiden zijn. Het afgeknipte paardenhaar wordt ambachtelijk verwerkt.

Foto van Luján Agusti

Tijdens het jaarlijkse festijn probeert Alvino ‘El Chino’ Velázquez een merrie te vangen.

Foto van Onbekend

De gaucho’s ontwikkelden zich tot zeer vaardige ruiters en traditionele ranchers, die een grotendeels nomadisch leven leidden en vrijwel niet door de centrale overheid werden lastiggevallen, hoewel ze wel een rol speelden in burgeroorlogen en voor de onafhankelijkheid van Argentinië vochten. In de loop der tijd groeiden ze uit tot nationale en culturele symbolen van het moderne Argentinië.

Onder deze cowboys van de pampa viel één beroepsgroep bijzonder op: de baqueanos, ervaren gidsen die vaak van gemengd indiaans-Europese afkomst waren en die als geen ander het landschap konden lezen, een vaardigheid die bij militaire campagnes in het verleden met succes door Argentijnse generaals werd gebruikt.

Lees ook: Grillig, ongerept en betoverend: vaar mee door Patagonië

“Het zijn de meest ervaren verkenners,” schreef Domingo Faustino Sarmiento, Argentijns schrijver en president in de tweede helft van de negentiende eeuw, over de baqueanos. Vanwege hun moed en gedetailleerde terreinkennis waren het zeer gewilde gidsen in dit “niemandsland,” aldus Sarmiento. Ze konden het spoor van elk dier kilometerslang volgen, kenden de begaanbare paden en wisten waar men kon schuilen.

(Het Chileense deel van Patagonië behoort tot de ruigste gebieden op aarde – maar daar kan snel verandering in komen.)

Ondanks de introductie van nieuwe technologieën en het feit dat de laatste verborgen uithoeken van de regio inmiddels zijn verkend, houden nieuwe generaties van gaucho’s de aloude gebruiken en vaardigheden van de baqueanos in ere. Hun regio is nog altijd grotendeels woest en ongetemd, en zijn natuurschoon en eeuwenoude tradities trekken reizigers uit de hele wereld aan.

Alvino ‘El Chino’ Velázquez is een voorman op de ranch van de familie Bronzovich. Hij gaat over de koeien, stieren, paarden en herdershonden van het bedrijf en verkent het omringende platteland te paard.

Foto van Luján Agusti

Josefina Bronzovich poseert met haar hond Ella.

Foto van Luján Agusti

Juan Bronzovich toont een faca-mes, een van de werktuigen van de baqueanos.

Foto van Luján Agusti

De paddock (paardenerf) op de ranch van de familie Bronzovich, aan het Lago Escondido, speelt een centrale rol tijdens de yerra.

Foto van Luján Agusti

Jorge Tagle is een telg uit het geslacht Bronzovich, dat al generaties lang de gaucho-traditie in ere houdt.

Foto van Luján Agusti

Ook Aurelia Bronzovich (12) helpt haar familie om aloude tradities in ere te houden.

Foto van Luján Agusti

Vedrana Bronzovich bezoekt het graf van haar moeder. Aan de ingang van de familiebegraafplaats staat een bordje met daarop de woorden ‘He aquí la paz’ (‘Hier heerst rust’).

Foto van Luján Agusti

Familietraditie

De oorspronkelijk uit Kroatië afkomstige familie Bronzovich is geworteld in deze tradities en vestigde zich aan het begin van de vorige eeuw in Ushuaia – een van de zuidelijkste steden ter wereld – om te ontsnappen aan de armoede. “Mijn grootvader Jure kwam in 1910 naar Tierra del Fuego en werd verliefd op deze plek. Hij vond het hier zó mooi dat hij naar Kroatië terugkeerde om al zijn bezittingen te verkopen en een vrouw te vinden met wie hij naar Patagonië kon terugkeren, want daar woonden maar weinig vrouwen,” vertelt Veky Bronzovich, een van Jure’s kleindochters.

Lees ook: De poema’s van Patagonië

“In 1922 kocht mijn grootvader een ranch, waar hij voornamelijk met hout en vee werkte. Later zetten hij en zijn acht kinderen een houtzagerij op, waarna het gezin uiteindelijk naar Lago Escondido verhuisde, 55 kilometer van Ushuaia, in de bergen,” zegt Veky, die aan de Universidad de Palermo in Buenos Aires toerisme heeft gestudeerd en in Patagonië is geboren en getogen.

Ruim een eeuw later is de houtzagerij omgetoverd in een basiskamp voor avontuurlijke reizigers, waar de nazaten van opa Jure de bezoekers kennis laten maken met de verhalen, gebruiken, het landschap en de kenmerkende cultuur van het diepe Argentijnse zuiden. Hun familiebedrijf, Baqueanos de Tierra del Fuego, is gespecialiseerd in expedities te paard en in terreinwagens door het natuurschoon van Tierra del Fuego.

Niet ver van hun ranch rijden leden van de familie Bronzovich te paard langs de oever van het Lago Escondido.

Foto van Luján Agusti

Vedrana, Juan, Estanislao, Aurelia en Josefina Bronzovich rijden samen met Jorge Tagle te paard door het bos en langs de oever van het Lago Escondido.

Foto van Luján Agusti

De blokhut van de familie Bronzovich aan het Lago Escondido is een vertrek- en eindpunt voor expedities over Tierra del Fuego.

Foto van Luján Agusti

Jorge Tagle en Vedrana Bronzovich maken zich klaar voor een ritje door het bos.

Foto van Luján Agusti

Glimp van het gaucho-leven

In Patagonië luidt het gezegd: een gaucho zonder paard is geen gaucho. In Tierra del Fuego was de band tussen ruiter en paard van levensbelang, om te overleven en in het dagelijks werk. Paarden werden gebruikt om kuddes vee naar nieuwe graasgebieden te drijven en op de onafzienbare ranches te patrouilleren. Daarnaast was het paard een trouwe metgezel en strijdmakker in wedstrijden waarbij het om moed en durf draaide, zoals de paardenrodeo en de esgrima criolla. De esgrima criolla – het ‘creoolse degengevecht’ – is een vechttechniek waarbij de tegenstanders met echte messen duelleren en zich beschermen met een wollen poncho als schild.

(Ervaar Patagonië te paard, als een echte gaucho.)

Tegenwoordig gebruikt de familie Bronzovich zijn ruiterkunsten en kudde pingos (paarden) om bezoekers mee te nemen op expedities over Tierra del Fuego. Onder leiding van Jorge, een andere nazaat van Jure Bronzovich, volgen de pingo’s een route door de sub-Antarctische wouden die de ranch omringen. Paarden en ruiters waden door rivieren en beklimmen bergen, waarna de dag wordt afgesloten met maté, de traditionele Zuid-Amerikaanse kruidenthee, met wijn en met een barbecue aan de oever van het Lago Escondido.

Een familiebijeenkomst bij de gaucho’s van Patagonië

Na een lange dag van werkzaamheden rond het vee en de paarden komt de familie rond de barbecue bijeen.

Foto van Luján Agusti

De veehouderij is een belangrijk onderdeel van de familietraditie van de Bronzovichen, die eind jaren vijftig begonnen met het fokken van runderen voor de aanvoer van boomstammen naar de zagerij. “Mijn broer en ik bouwen voort op het werk van mijn vader, die ons altijd voorhield dat de ranch idealiter 125 moederkoeien zou moeten hebben, een aantal dat we hebben bereikt nadat hij was overleden. Nu hebben we de beschikking over producten waarvan we de oorsprong helemaal kennen en waarmee we de familie kunnen onderhouden. Een klein deel ervan verkopen we in de stad en het vlees van onze eigen runderen bieden we onze bezoekers aan,” vertelt Veky.

Al deze zaken worden gedeeld tijdens een verkenning van de wereld van de gaucho, waarbij bezoekers zelf getuige zijn van het zware dagelijkse werk dat op de ranch aan de oever van het Escondido-meer wordt verricht. Op de ranch, waar tientallen runderen en koeien vrij rondlopen, kan de familie zijn gasten ook op een van de meest authentieke gaucho-ervaringen van Tierra del Fuego trakteren: de yerra.

Known as la yerra, this livestock event is a time when cattle are counted, branded, and tagged. The ranch hands also use this opportunity to dehorn the cows, administer vaccines and dewormers, and castrate young males who will not be required for breeding.

Lees ook: Ontmoet de laatste cowboys van deze paradijselijke eilanden

Gedurende dit jaarlijkse hoogtepunt in het leven van de ranch wordt het vee geteld, gebrandmerkt en van oormerken voorzien. De landarbeiders van het bedrijf maken van de gelegenheid gebruik om koeien van hun hoorns te ontdoen, vaccins en medicijnen tegen wormen toe te dienen en jonge runderen te castreren die niet als dekstieren worden gebruikt.

Dit gaucho-feest (een “plattelandsparty,” in de woorden van Veky) gaat vergezeld van een traditioneel feestmaal met gegrild vlees, saucijzen en minder bekende stukken van het rund, zoals chinchulines (ingewanden) en criadillas (testikels), naast lamsvlees. Het vlees gaat vergezeld van ingelegde bonen en chimichurri-dressing en er wordt merlot van Zuid-Argentijnse wijngaarden bij gedronken.

Voor velen vertegenwoordigt de gaucho-cultuur “het wezen van de Argentijnse identiteit,” die wordt gekenmerkt door een liefde voor de natuur, vrijheid ten koste van alles, moed, trouw, solidariteit en gastvrijheid. Hoeveel tijd er ook is verstreken en hoeveel stedelijke projecten er inmiddels ook op Tierra del Fuego in ontwikkeling zijn, deze waarden blijven onveranderd.

Althans voorlopig. “Het is zeer eenvoudig om deze tradities kwijt te raken. Nieuwe generaties willen vaak niet meer op het land werken omdat er niet zoveel geld mee valt te verdienen en het altijd veeleisend is. Ze beseffen niet dat ze als gaucho een veel gezonder leven leiden, zowel fysiek als mentaal,” zegt Veky. “Ze verliezen het contact met de realiteit, met alles.”

Reportagefotografe, visueel verhalenvertelster en National Geographic-onderzoekster Luján Agusti woont en werkt momenteel in het Argentijnse deel van Tierra del Fuego. In haar foto’s onderzoekt ze de Latijns-Amerikaanse cultuur en identiteit vanuit het perspectief van genderverschillen en probeert ze de grenzen van de reportage te verkennen.

De National Geographic Society wijdt zich aan het belichten en beschermen van de pracht van onze wereld en heeft het werk van Luján Agusti gefinancierd. Lees meer over de steun van de Society aan onderzoekers. 

De Mexicaanse journalist Erick Pinedo is gespecialiseerd in de natuur, reizen en natuurwetenschappen. Hij is redactiecoördinator van de Latijns-Amerikaanse editie van National Geographic.

Dit artikel werd oorspronkelijk gepubliceerd in het Engels op nationalgeograhic.com

Lees meer

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Schrijf je in
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

  • Gebruiksvoorwaarden
  • Privacyverklaring
  • Cookiebeleid
Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2017 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.