Luchtvervuiling door vleesproductie eist jaarlijks duizenden doden

De landbouw is een van de grootste bronnen van luchtvervuiling. Volgens een nieuwe studie overlijden in de VS elk jaar naar schatting 17.900 mensen vroegtijdig aan de gevolgen ervan.

Gepubliceerd 12 mei 2021 17:15 CEST, Geüpdatet 17 mei 2021 15:07 CEST
air-pollution-agriculture

Een tractor ploegt een akker in de gemeente Thermal, in de Amerikaanse Coachella Valley. Het stof speelt een significante rol in de slechte luchtkwaliteit van de vallei, die lager is dan zowel de staatsnorm als de nationale norm. De ziekenhuisopnames voor kinderastma in dit district zijn de hoogste van heel Californië.

Foto van David Bacon, Report Digital-REA/Redux

Luchtvervuiling blijft een belangrijke doodsoorzaak in de VS en wordt doorgaans geassocieerd met de uitlaatgassen van auto’s en rookwolken uit fabrieksschoorstenen. Maar uit nieuw onderzoek blijkt dat de luchtvervuiling die in de VS bij het verbouwen van gewassen en het houden van vee wordt veroorzaakt, verantwoordelijk is voor 16.000 doden per jaar. En tachtig procent van die vervuiling is het gevolg van de productie van dierlijke voedingswaren als vlees, zuivel en eieren.

Daarnaast overlijden mensen vroegtijdig door de agrarische productie uit dierlijke materialen die we niet eten, zoals ethanol, leer of wol. Daarmee komt het totaal aantal doden als gevolg van de agrarische luchtvervuiling op 17.900 per jaar.

“We denken heel veel na over de invloed die etenswaren op onze gezondheid hebben, maar het voedsel dat we eten beïnvloedt ook de gezondheid van andere mensen,” zegt Nina Domingo, hoofdauteur van een nieuwe studie die gisteren in het vakblad Proceedings of the National Academy of Sciences is verschenen. In de nieuwe studie werd onderzocht welke voedselproducten het meest bijdragen aan de dodelijke luchtvervuiling.

Er wordt al ruim tien jaar onderzoek gedaan naar de uitwerking die de productie van bepaalde etenswaren op het milieu heeft, waaronder de CO2-uitstoot en het land- en waterverbruik. Maar de nieuwe studie is de eerste waarin de uitwerking op de luchtkwaliteit van afzonderlijke voedselproducten en -groepen wordt geïdentificeerd en in verband wordt gebracht met aandoeningen als astma, hartaanvallen en beroertes.

“De gevolgen van de klimaatverandering zijn op lange termijn onheilspellend en tamelijk angstaanjagend, maar deze verontreiniging doodt mensen hier en nu,” zegt Jason Hill, biosysteemingenieur aan de University of Minnesota en een van de hoofdauteurs van de nieuwe studie. “Het gaat om uitstoot die elk jaar plaatsvindt en de levenskwaliteit van mensen aantast.”

Bedrijfskoepels uiten kritiek op de nieuwe studie. Zo vindt de National Cattlemen’s Beef Association, een branchevereniging die de resultaten heeft bestudeerd, dat het onderzoek “berust op onjuiste veronderstellingen en wordt geplaagd door talloze hiaten in de gegevens.” De organisatie noemt de studie “misleidend” en verwijt de auteurs dat ze bijdragen aan “een onjuist beeld van de veeteelt.” De reactie van de American Farm Bureau Federation was eveneens kritisch: de federatie meende dat de studie “de definitie van oorzaak en gevolg oprekte.”

In antwoord op de kritiek legt Hill uit dat hun gegevens afkomstig zijn uit wetenschappelijk beoordeelde artikelen en openbare gegevens van overheidsdiensten, waaronder de Environmental Protection Agency en het Amerikaanse ministerie van Landbouw.

“Alle modellen zijn uitgebreid door andere wetenschappers beoordeeld en worden alom gebruikt door onze groep en door talloze anderen,” zegt Hill.

Dodelijke etenswaren

“Veel aspecten van de landbouw zijn verbonden met de veeteelt. Daarbij gaat het niet alleen om het vee zelf, maar ook om diervoeders,” zegt Hill.

Zo sterven er bijvoorbeeld ieder jaar 3.700 mensen aan de gevolgen van vervuilde lucht die wordt veroorzaakt door het verbouwen van mais voor de voedselindustrie, brandstof en veevoer. De auteurs van het onderzoek berekenden het aantal sterfgevallen waarvan de oorzaak samenhing met de verminderde luchtkwaliteit door veehouderij en de verbouw van de gewassen om dat vee te voeren. Hieruit bleek dat alleen al de productie van rundvlees verantwoordelijk was voor 4.000 luchtkwaliteit gerelateerde sterfgevallen per jaar, een cijfer dat opliep tot 9.100 sterfgevallen als de productie van varkensvlees en zuivel ook werd meegeteld.

Groente daarentegen, de categorie waaronder het mais voor menselijke consumptie valt, bleek slechts verantwoordelijk voor 100 sterfgevallen.

De negatieve invloed van de productie van mais voor menselijke consumptie is “zo klein dat het bijna niet kan worden waargenomen. Op het grote geheel verbouwen we eigenlijk bijna geen zoete mais, het is nog minder dan een procent van de totale productie,” zegt Hill.

Hondenvlees nog steeds te koop op Chinees festival

Iedereen veganist?

In het onderzoek worden ook een aantal maatregelen beschreven die boeren en consumenten kunnen toepassen om luchtvervuiling door landbouw tegen te gaan. Voorbeelden zijn een beter beheer van de afvalstoffen die ontstaan bij dierlijke productie of een efficiëntere toepassing van mest. Als boerderijen alle aanbevelingen zouden implementeren, zou dat volgens de wetenschappers naar schatting 7.900 levens per jaar kunnen redden.

Individuen kunnen ook verandering teweeg brengen. De wetenschappers geven aan dat als consumenten in het hele land hun eetgewoontes zouden aanpassen, dit van grote invloed zou zijn op de luchtkwaliteit. Als Amerikanen bijvoorbeeld rood vlees zouden laten staan en in plaats daarvan meer gevogelte zouden gaan eten, zouden volgens de wetenschappers zo’n 6.300 sterfgevallen kunnen worden voorkomen. En als vegetarisme, veganisme of flexitarisme (waarbij slechts zelden vlees wordt gegeten) de overhand zou krijgen, dan zouden consumenten zelfs tussen de 10.700 en 13.100 sterfgevallen door luchtvervuiling kunnen voorkomen.

“In het begin van mijn carrière heb een heel goed advies gekregen: als je een probleem op tafel legt, moet je ook een oplossing op tafel leggen. We kunnen wel heel makkelijk aangeven dat er jaarlijks 18.000 mensen sterven door vervuilde lucht, maar hoe los je dat probleem op?” aldus Hill.

Het spoor van dodelijke fijnstof

Het doel van het onderzoek was om uit te vinden welke voedingsmiddelen en diëten een negatief effect hebben op de luchtkwaliteit. De onderzoekers maakten gebruik van de National Emissions Inventory van het Environmental Protection Agency (EPA), een Amerikaans overheidsinstituut dat de luchtvervuiling in de Verenigde Staten monitort.

De wetenschappers stoelden hun modellen op onderzoeken waarbij het jaarlijkse aantal sterfgevallen door luchtvervuiling in de Verenigde Staten werd geschat op 100.000, met de kanttekening dat dat aantal kan variëren tussen de 60.000 en 200.000 doden.

In het onderzoek wordt het effect gemodelleerd van PM2,5, een luchtvervuiler beter bekend als fijnstof. Deze microscopische stofdeeltjes met een doorsnee van 2,5 micrometer zijn 100 keer dunner dan een menselijke haar. De fijnstofdeeltjes komen voort uit honderden verschillende bronnen, zoals bosbranden, uitlaatgassen van auto’s en uitstoot door fabrieken. Ze zijn zo klein dat ze hun weg kunnen vinden naar de longen met ademhalings- en hartproblemen tot gevolg.

In de landbouw kan PM2,5 direct afkomstig zijn van stof, het omploegen van de grond of de uitstoot van dieselmotoren in tractors. Het ontstaat ook als verontreinigende stoffen zoals ammonia – aanwezig in kunstmest, dierlijke mest en mestbassins – chemische veranderingen ondergaan in de lucht waardoor de gasvormige verontreinigende stof wordt omgezet in fijnstofdeeltjes.

Met behulp van een grote hoeveelheid gegevens creëerden de wetenschappers drie complexe modellen waarmee werd gekeken hoe fijnstofdeeltjes zich door de atmosfeer bewegen en hoeveel mensen de kans lopen om ze in te ademen. Vervolgens gebruikten ze Amerikaanse volkstellinggegevens om een inschatting te kunnen maken van het aantal mensen dat in de loop van de tijd ziek zou worden.

“Als je de bevolking blootstelt aan een bepaalde hoeveelheid giftige stof, dan zou je ook verwachten dat een bepaald aantal mensen aan de gevolgen van die giftige stof overlijdt,” aldus Hill.

De Amerikaanse veehoudersorganisatie Cattlemen’s Association heeft de modelleringsmethoden en de EPA-gegevens betwist. De organisaties vicevoorzitter voor overheidszaken, Ethan Lane, zei in een verklaring dat het onderzoek “een misleidend beeld probeert te schetsen dat ammonia-emissies van boerderijen verantwoordelijk zijn voor duizenden doden. Dergelijke federale methodologieën voor de landbouw bestaan niet, dus de nauwkeurigheid van deze conclusies moeten sterk in twijfel worden getrokken.”

Een andere Amerikaanse organisatie, het American Farm Bureau, suggereerde in een verklaring dat de wetenschappers “de definitie van oorzaak en gevolg wel erg ver hebben uitgerekt. Laten we niet vergeten dat Amerikaanse boeren en vee- en paardenfokkers verantwoordelijk zijn voor de levens van 330 miljoen Amerikanen en dat zij het voedsel produceren dat het hele land op de been houdt en dat voedselonzekerheid wereldwijd tegengaat.”

Het effect van slechte lucht op het lichaam

Wanneer fijnstof wordt ingeademd, veroorzaakt dit een irritatie van de luchtwegen, waarop het immuunsysteem een aanval inzet tegen de vervuilende stof. Het lichaam maakt cytokine aan, een eiwit “dat een signaal uitzendt dat er een probleem is en dat een ontstekingsremmende actie moet worden ingezet,” zegt Jack Harkema, toxicoloog aan de Amerikaanse Michigan State University, die niet betrokken was bij het onderzoek.

Wanneer gedurende een langere periode vervuilde lucht wordt ingeademd, brengt de aanhoudende immuunreactie schade toe aan andere delen van het lichaam die geen deel uitmaken van het ademhalingsstelsel.

“We kennen het directe effect van PM2,5 op de long. Dat kan ziektes en chronische ontstekingen zoals astma veroorzaken, maar de cardiovasculaire kant van het verhaal is iets anders,” aldus Harkema.

“We denken dat de cytokines worden vervoerd naar het hart en andere gebieden in het lichaam, waar ze vervolgens een ontstekingsreactie kunnen veroorzaken,” zegt hij. Het is bekend dat fijnstof mensen vatbaar maakt voor hartaanvallen omdat het het zenuwstelsel verstoort waardoor de kans op het ontstaan van een bloedprop toeneemt.

Harkema, die tijdens het regime van president Obama lid was van het Clean Air Science Advisory Committee, Wetenschappelijk Adviescomité Schone Lucht, van het EPA, zegt dat hij hoopt dat dit nieuwe onderzoek een einde maakt aan de wijd verspreide opvatting dat luchtvervuiling voornamelijk een probleem is dat samenhangt met bevolkingsdichtheid.

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

Lees meer

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Schrijf je in
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

  • Gebruiksvoorwaarden
  • Privacyverklaring
  • Cookiebeleid
Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2017 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.