Milieu

Winnen handelaars en smokkelaars de strijd om de orchidee?

Orchideeën zijn gewild. Ze worden voor allerlei doeleinden gebruikt, van sierbloem tot voedsel en medicijnen. Maar er is een kans dat illegale verzamelaars soorten uitroeien voordat ook maar bekend is dat ze bestaan. dinsdag, 28 november 2017

Door Rachael Bale

In de afgelopen tien jaar werden er wereldwijd meer dan 1,1 miljard orchideeën verhandeld. Daarvan was 99 procent gekweekt, en niet in het wild geplukt. Maar bij dit cijfer is geen rekening gehouden met de groeiende illegale handel in wilde orchideeën.

Hoeveel wilde orchideeën er jaarlijks worden verzameld en verhandeld op de zwarte markt is niet bekend, maar het is duidelijk dat de handel een serieus probleem vormt. Zelfs van de tienduizenden soorten orchideeën die bekend zijn bij wetenschappers, kunnen veel soorten niet meer worden teruggevonden, noch op de plek waar ze ooit werden aangetroffen, noch elders.

De kans dat er te veel orchideeën worden geplukt is groot, omdat veel soorten slechts op één plek voorkomen en er vaak weinig exemplaren van zijn. “Je hoeft er maar enkele hier en daar te plukken om mogelijk een hele soort uit te roeien,” vertelt Jacob Phelps, die samen met Amy Hinsley voorzitter is van de speciale orchideeëngroep van de International Union for Conservation of Nature (IUCN). Deze organisatie stelt de categorieën vast voor de mate waarin wilde soorten flora en fauna met uitsterven worden bedreigd. Sommige orchideesoorten blijken al met uitsterven te worden bedreigd als er zelfs maar vijf procent van het totaal aantal exemplaren wordt geplukt.

Orchideeën hebben een enorme variatie in kleuren, vormen en maten. De meeste mensen kennen ze als sierplanten, ze kopen ze om thuis neer te zetten omdat ze gewoon mooi zijn. Serieuze verzamelaars en kwekers zijn altijd op zoek naar de nieuwste en zeldzaamste soorten.

Orchideeën worden ook voor consumptie gebruikt: vanillestokjes zijn afkomstig van – meestal gekweekte – orchideeën en de zetmeelrijke knollen van bepaalde soorten wilde orchideeën worden gekookt, gedroogd en gemalen om er poeder van te maken voor salep, een traditionele Turkse drank, of chikanda, een soort taart uit centraal Afrika die wordt gemaakt van gemalen orchideeknollen en pinda’s.

Daarnaast worden de bloemen ook gebruikt voor de traditionele geneeskunde. Van gedroogde stengels van orchideeën van het geslacht dendrobium wordt in China shi-hu gemaakt, dat zou helpen tegen koorts, een droge mond en andere kwalen. In de Ayurvedische geneeskunst uit Nepal wordt ook gebruikgemaakt van maar liefst 94 verschillende orchideesoorten om diverse kwalen te behandelen.

Phelps vindt het verontrustend dat handelaren en criminelen harder hun best doen om zeldzame orchideeën te vinden, en soms nieuwe soorten te ontdekken, dan wetenschappers.

“De handelaren doen meer moeite voor het verzamelen dan wij,” aldus Phelps. “We zien dat er nieuwe soorten worden ontdekt die direct de handel ingaan."

Het is zelfs zo dat wetenschappers vaak nieuwe soorten voor het eerst zien als ze op de markt komen of in kwekerijen staan. Neem bijvoorbeeld Bulbophyllum kubahense. Deze bloem, die vermoedelijk alleen in het Kubah National Park in Oost-Maleisië voorkomt, stond al in kwekerijen in Singapore nog voordat wetenschappers de soort officieel hadden beschreven.

“Dit stelt ons als taxonomen voor een moreel probleem,” schreven Jaap Vermeulen en Anthony Lamb, die de soort als eersten beschreven. “Door een nieuwe, mogelijk met uitsterven bedreigde soort te beschrijven, gaat de handelswaarde omhoog, wat de soort nog meer in gevaar brengt.”

Dat is al vele malen eerder gebeurd. Zo werd van een net ontdekte Vietnamese orchidee Paphiopedilum canhii, die was beschreven in een wetenschappelijke publicatie, binnen een jaar 99 procent uitgeroeid door illegale commerciële verzamelaars.

Om dat voor te zijn, staat bij de beschrijving van sommige nieuwe soorten niet meer de precieze vindlocatie beschreven. Maar dat is geen oplossing voor soorten die door de handelaren worden ontdekt. De netwerken voor illegaal plukken bestaan al, stelt Phelps.

“De ontdekking van nieuwe soorten is de laatste kans om de echte biologische diversiteit van onze planeet vast te leggen,” stelt Leonid Averyanov, de wetenschapper die de Vietnamese orchidee ontdekte. “Als dat gebeurt, blijven sommige soorten in ieder geval in musea of botanische tuinen bewaard. Zo niet, dan krijgen ze niet de kans om opgenomen te worden in de wetenschappelijke literatuur van onze beschaving.

“Als een handelaar, die leeft van het vinden van die planten, je vertelt dat ze de plant niet meer kunnen vinden, of dat ze er verder voor moeten reizen, dan zegt dat iets,” stelt Phelps. “Die mensen doen echt hun best, ze hebben er een belang bij. En als zij zeggen dat het moeilijker wordt, dan is dat een vrij duidelijk signaal.”

Lees meer verhalen over milieucriminaliteit en uitbuiting op Wildlife Watch van National Geographic. Stuur je tips, feedback en ideeën voor verhalen naar ngwildlife@natgeo.com.

Lees meer