De strandbeesten van Theo Jansen

Geef me nog een paar miljoen jaar, zegt kunstenaar Theo Jansen, en mijn strandbeesten zullen volledig zelfstandig leven.woensdag 7 maart 2018

Door Pancras Dijk
Foto's Van Roger Cremers
Animaris turgentia, een van de strandbeesten van Theo Jansen, heeft als zijn grote zeilen uitstaan aan een zuchtje wind al genoeg om te gaan lopen, zoals hier over het strand bij Kijkduin (Den Haag).
Animaris turgentia, een van de strandbeesten van Theo Jansen, heeft als zijn grote zeilen uitstaan aan een zuchtje wind al genoeg om te gaan lopen, zoals hier over het strand bij Kijkduin (Den Haag).
fotograaf Roger Cremers

Kan de mens leven maken uit levenloze materie? Als hedendaagse alchemisten zijn biologen en chemici over de hele wereld in de ban van die vraag. Wat is ‘leven’ nu eigenlijk en is er een manier om met synthetische eiwitten en kunstmatig organisme te creëren dat zich zelfstandig voedt, voortplant en evolueert?

De zoektocht naar nieuwe levensvormen speelt zich in de regel af in reageerbuisjes, op celniveau. De Haagse kunstenaar Theo Jansen komt nooit in het lab. Zijn werkterrein is een atelier in Delft, een loods in Ypenburg, het strand bij Kijkduin. Toch streeft hij hetzelfde doel na: hij wil leven maken.

"Ik ben weleens vreemdgegaan, met staal bijvoorbeeld”, vertelt Theo Jansen. ”Maar lassen kan ik niet, dus ik keerde binnen anderhalf jaar terug naar de pvc-buis.”
"Ik ben weleens vreemdgegaan, met staal bijvoorbeeld”, vertelt Theo Jansen. ”Maar lassen kan ik niet, dus ik keerde binnen anderhalf jaar terug naar de pvc-buis.”
fotograaf Roger Cremers

“Ik doe alsof ik God ben”, zegt hij, en in dezelfde adem noemt hij zich een “grote fantast”. Feit is dat Theo Jansen, die deze maand zijn zeventigste verjaardag viert, inmiddels wereldwijd mensen meeneemt in zijn fantasie. In 2018 mag Jansen (Scheveningen, 1948) zich Kunstenaar van het jaar noemen, gekozen door veertigduizend stemmers in de grootste en oudste kunstverkiezing van Nederland. Dit voorjaar werd hem bovendien de Cultuurprijs van de stad Den Haag toegekend.

In zijn tweewekelijkse column in de Volkskrant schreef Jansen in 1990 over de duinen, onze natuurlijke verdediging tegen de zee, en hoe die voortdurend nieuw zand nodig hebben om in stand te blijven. “Er zouden eigenlijk beesten moeten bestaan die op het strand permanent veel zand losmaken en het vervolgens in de lucht gooien waardoor het naar de duinen waait.” De dieren zouden moeten bestaan uit elektriciteitsbuis en hun energie uit de wind halen: “ze hoeven dus niet te eten”.

Theo Jansen is ervan overtuigd dat zijn strandbeesten zullen voortbestaan. ”Het geknutsel van de gebroeders Wright op het strand van Kitty Hawk leverde een gebrekkig vliegtuig op, maar dat heeft wel ontelbaar veel nakomelingen gehad.
Theo Jansen is ervan overtuigd dat zijn strandbeesten zullen voortbestaan. ”Het geknutsel van de gebroeders Wright op het strand van Kitty Hawk leverde een gebrekkig vliegtuig op, maar dat heeft wel ontelbaar veel nakomelingen gehad.
fotograaf Roger Cremers

De column verscheen in februari; een paar maanden later ging Jansen naar een bouwmarkt, kocht een bundel pvc-buizen en ging aan de slag. Binnen een dag besloot hij om een jaar van zijn leven te wijden aan het maken van strandbeesten. Hij is er nooit meer mee opgehouden.

Deze tekst bevat enkele fragmenten uit de oorspronkelijke reportage. Het hele verhaal is te lezen in het maartnummer van National Geographic Magazine.

Lees meer