Wie naar de kaart van Europa kijkt, ziet ogenschijnlijk strakke landsgrenzen. Maar zoom je verder in, dan blijkt die orde soms maar schijn. Op meerdere plekken liggen dorpen en steden geografisch in het ene land, terwijl ze politiek bij een ander horen. Het resultaat: enclaves en exclaves die zijn ontstaan door eeuwen van oorlogen, verdragen en diplomatieke puzzels. Dit zijn zes van de bijzonderste voorbeelden in Europa.
1. Llívia – een Spaans stadje midden in Frankrijk
In de Pyreneeën loopt de grens tussen Frankrijk en Spanje dwars door het berglandschap. Die grens werd vastgelegd in 1659, toen de Vrede van de Pyreneeën een einde maakte aan de Frans-Spaanse Oorlog.
Volgens het verdrag werden 33 dorpen in de streek Cerdanya Frans. Maar Llívia bleef Spaans. De reden: het was geen dorp, maar een stad. Keizer Karel V had Llívia al in 1528 stadsrechten verleend, en dat ene juridische detail bleek doorslaggevend. Zo werd Llívia een Spaanse enclave, volledig omringd door Frans grondgebied. Je spreekt er Catalaans en Spaans, terwijl je op enkele kilometers afstand met bonjour wordt begroet.
2. Campione d’Italia – Italië aan het Meer van Lugano
Campione d’Italia klinkt als een Italiaanse stad, maar ligt volledig binnen Zwitserland, aan het Meer van Lugano. Het is daarmee zowel een Italiaanse exclave als een enclave in Zwitserland.
Hoewel Campione politiek bij Italië hoort, is het economisch en praktisch sterk op Zwitserland gericht. Lange tijd maakte het zelfs deel uit van het Zwitserse douanegebied. De ligging leidde tot unieke situaties, van Zwitserse infrastructuur tot Italiaanse wetgeving op Zwitserse bodem.
3. Büsingen am Hochrhein – Duitse enclave in Zwitserland
Ook Büsingen am Hochrhein ligt volledig in Zwitserland, maar behoort officieel tot Duitsland. Dat zorgt voor dagelijkse eigenaardigheden.
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
Het dorp heeft twee postcodes (een Duitse en een Zwitserse), gebruikt zowel de euro als de Zwitserse frank, en heeft een voetbalclub – FC Büsingen – die als enige Duitse club meedoet in de Zwitserse competitie. Veel inwoners werken in Zwitserland, maar stemmen in Duitsland.
4. Niemandsland – een vergeten stukje België in Brabant
Vlak bij Ulicoten, in Noord-Brabant, ligt een piepklein stuk België met de opmerkelijke naam Niemandsland. Bij het vastleggen van de grens tussen Nederland en België in 1843 viel dit stukje weiland buiten de afspraken.
Leestip: Deze 6 verlaten plekken in België zijn een paradijs voor urban explorers
Meer dan anderhalve eeuw was onduidelijk tot welk land het behoorde. Pas in 1995 werd de knoop doorgehakt: Niemandsland werd officieel Belgisch. Omdat het volledig wordt omsloten door Nederland, ontstond een nieuwe Belgische enclave.
5. Baarle-Nassau en Baarle-Hertog – het grootste grensdoolhof van Europa
Nergens in Europa is de grens zo complex als in Baarle-Nassau (Nederland) en Baarle-Hertog (België). Hier liggen dertig enclaves kriskras door elkaar: 22 Belgische enclaves in Nederland, met daarbinnen weer Nederlandse enclaves.
De grens loopt soms dwars door huizen, winkels en zelfs slaapkamers. Inwoners bepalen hun nationaliteit aan de hand van waar de voordeur staat. Het is een levend museum van middeleeuwse leenrechten en moderne grensafspraken.
6. Kaliningrad – Russische exclave aan de Oostzee
Tot slot is er Kaliningrad, een Russische exclave tussen Polen en Litouwen en te zien op de afbeelding bovenaan. Ooit was dit gebied het Duitse Königsberg, maar na de Tweede Wereldoorlog werd het toegewezen aan de Sovjet-Unie.
Vandaag is Kaliningrad strategisch belangrijk: het huisvest de Russische Baltische Vloot en zware luchtafweersystemen. Het gebied heeft geen landgrens met Rusland zelf, maar speelt een grote rol in de geopolitiek van Europa.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
