Steengroeven van Stonehenge vastgesteld in nieuw onderzoek

Stenen uit de binnenste kring van het Stonehenge-monument blijken afkomstig uit twee voormalige steengroeven, zo'n 290 kilometer verderop.dinsdag 26 februari 2019

Door Nick Romeo
Onderzoekers denken dat ze hebben ontdekt waar de stenen die voor Stonehenge werden gebruikt precies vandaan kwamen.

Noot van de redactie: dit verhaal werd op 7 december 2015 voor het eerst in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com. Het werd op 21 februari 2019 bijgewerkt in verband met recente ontwikkelingen.

Ontdek alles over de achtergrond van Stonehenge in Stonehenge Decoded: Secrets Revealed. Maandag 15 april om 22:00 op National Geographic.

Britse archeologen hebben vorige week in het wetenschappelijke tijdschrift Antiquity onderzoeksresultaten gepubliceerd die een nieuw licht werpen op de manier waarop een deel van de monolieten van Stonehenge werd gedolven en getransporteerd.

Het team maakte bekend dat in twee voormalige steengroeven in Wales een groot aantal sporen van neolithische delfactiviteiten zijn gevonden. De kenmerkende blauwe stenen die zo'n vijfduizend jaar geleden bij Stonehenge werden opgericht, zijn afkomstig van deze locaties. Van de ongeveer 80 blauwe stenen die ooit op Stonehenge stonden, zijn er nog 43 over. Ze vormen een binnenste ‘hoefijzer’ in een cirkel van veel grotere monolieten van zandsteen. Door voorwerpen uit de steengroeven te dateren en bestuderen, hebben de archeologen kunnen vaststellen wanneer en hoe deze blauwe stenen voor het eerst werden gedolven door prehistorische werklieden.

De groeven liggen in de Preseli Hills in het noorden van het graafschap Pembrokeshire in Wales, op zo'n 290 kilometer van Stonehenge (over land). De blauwe stenen wegen circa één tot twee ton per stuk en zijn ongeveer 2,5 meter hoog.

Het steen in de groeve bestaat uit vulkanisch en stollingsgesteente met geologische kenmerken die identiek zijn aan de stenen van het binnenste hoefijzer van kleinere stenen in Stonehenge. Geologen hebben aangetoond dat gevlekt doloriet, het specifieke gesteente waaruit de blauwe stenen grotendeels bestaan, nergens anders op de Britse eilanden voorkomt.

De archeologen hebben stenen gereedschap, verhogingen van stenen en grond, houtskool en kastanjes, en een zeer oud pad gevonden dat vermoedelijk dienstdeed als afvoerweg uit de groeve.

“We wisten al wel van welke locatie de stenen afkomstig waren, maar het was heel opwindend om de steengroeven zelf te vinden,” vertelt Michael Parker Pearson, de hoogleraar van het University College London die leiding gaf aan het project. “Ze hadden hier uitgebreide faciliteiten gebouwd: platforms, verhogingen en een soort ‘laadperron’. Er zijn beitelsporen te zien waar ze houten wiggen in het gesteente aan het oppervlak sloegen.”

Uit de koolstofdatering van houtskool en verbrande hazelnoten afkomstig van prehistorische kampvuurtjes blijkt dat de neolithische graafwerkzaamheden zo'n 5200 tot 5400 jaar geleden plaatsvonden. Wetenschappers gaan ervan uit dat Stonehenge niet ouder is dan zo'n 5000 jaar. Dat leidt tot de intrigerende vraag: waar waren de stenen in de tussenliggende vierhonderd jaar?

 “Het is een fascinerende vraag,” aldus Parker Pearson. “Het is mogelijk dat de stenentransporteurs uit het neolithicum bijna vijfhonderd jaar bezig zijn geweest om de blokken naar Stonehenge te verslepen, maar dat lijkt toch niet heel waarschijnlijk. Het is aannemelijker dat de stenen eerst werden gebruikt voor een monument in de buurt van de steengroeve, dat vervolgens werd ontmanteld en naar Wiltshire werd verplaatst.”

Twee ton zware monolieten verhuizen

De natuurlijke vorming van rotspilaren in de steengroeven maakte het werk van de prehistorische hakkers wel wat eenvoudiger. “Ze hoefden niks anders te doen dan houten wiggen slaan in de scheuren tussen de pilaren. De regen in Wales deed vervolgens de rest. Door het water zette het hout uit en werden de pilaren van de rotswand gespleten,” vertelt Josh Pollard van de University of Southampton. “De steenhouwers lieten de dunne pilaren vervolgens zakken op plateaus van aarde en steen, een soort laadperrons waarvandaan de immense stenen weg konden worden gesleept langs de trekpaden die uit elke groeve liepen.”

Archeologen vermoedden al langer dat de blauwe stenen van Stonehenge afkomstig waren van steengroeven in Wales. Nu stellen ze dat ze de precieze herkomst hebben gevonden, namelijk in twee steengroeven in de Preseli Hills in Pembrokeshire in Wales.

Uiteindelijk werden tachtig van dergelijke blauwe stenen naar Stonehenge getransporteerd. Het over land verplaatsen van twee ton zware monolieten over een afstand van zo'n driehonderd kilometer is een enorme klus. Maar uit proeven in India blijkt dat stenen van een dergelijke omvang met behulp van houten constructies kunnen worden vervoerd door groepen van slechts zo'n zestig man.

Voor het transport van de stenen vanuit de groeve was zowel kracht als vindingrijkheid nodig. Vanwege het smalle trekpad dat uit de groeve leidde (slechts 1,80 meter breed) is het niet waarschijnlijk dat er houten rollers werden gebruikt. Archeologen denken dat de werklieden de rotsblokken met behulp van touwen, hefbomen en een draaipunt op houten sleeën legden die de berg af werden gedragen of gegleden. “Je hebt twee teams nodig,” vertelt Parker Pearson. “Het ene staat boven en houdt met een touw de steen tegen en laat hem langzaam zakken, en het andere staat ongeveer een meter lager om hem op te vangen.”

Hoewel de werklieden waarschijnlijk vooral vlees aten, zijn er geen botten of geweien overgebleven door de hoge zuurgraad van de grond. Wel werden sporen van geroosterde kastanjes teruggevonden, die een belangrijk onderdeel waren van het neolithische voedselpatroon. Parker Pearson vermoedt dat er minstens 25 personen in de groeve aan het werk waren, die waarschijnlijk elke dag vanuit nederzettingen in de buurt naar de locatie liepen.

Het onderzoek van Parker Pearson en zijn team kwam tot stand met een beurs van de National Geographic Society. Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

Ontdek alles over de achtergrond van Stonehenge in 'Stonehenge Decoded: Secrets Revealed'. Maandag 15 april om 22:00 op National Geographic.

Lees meer