Op 1 april 2026 vertrekt de Artemis II-missie met vier astronauten voor een vlucht rondom de maan. Het is onderdeel van het Artemis-ruimtevaartproject, dat in de komende jaren weer een mens op onze maan moet gaan zetten. Maar wat als diezelfde maan er ineens niet meer zou zijn? En is dat überhaupt een realistisch scenario? Een sterrenkundige vertelt wat het zou betekenen voor de aarde.

Zonder maan veranderen de oceanen

‘Het verdwijnen van de maan zou een enorme impact op het leven op aarde hebben,’ vertelt sterrenkundige Marc Klein Wolt. Hij is docent astrofysica aan de Radboud Universiteit en directeur van het Radboud Radio Lab. Klein Wolt werkte onder meer voor NASA en stuurde in 2018 via een Chinees ruimtevaartuig een radiotelescoop naar de achterkant van de maan.

Leestip: De Artemis II-missie vertrekt naar de maan. Wat gaat ze daar doen?

‘Zo heeft de zwaartekracht van de maan grote invloed op eb en vloed op aarde,’ gaat Klein Wolt verder. ‘Zonder de maan zullen onze getijden veranderen. Dat heeft grote gevolgen voor veel dieren die daar afhankelijk van zijn.’ Omdat ook de zwaartekracht van de zon aan het water op aarde trekt, zullen de getijden sterk verzwakken maar niet geheel verdwijnen.

Het veranderen van de getijden heeft ook invloed op de wereldwijde zeespiegel. ‘Het vloedwater moet immers ergens naartoe,’ legt Klein Wolt uit. ‘Het verdwijnen van de maan zal geen tsunami veroorzaken, maar de gemiddelde waterstand zal wereldwijd wel stijgen. En dat gaan we in Nederland ook direct merken.’

Invloed op het nachtleven

Zonder het maanlicht zullen de nachten veel donkerder worden. ‘Voor sterrenkundigen is het wel een groot voordeel als de maan zou verdwijnen,’ merkt Klein Wolt lachend op. ‘Zonder het strooilicht van de maan kun je immers ontzettend goed naar de sterren kijken.’

Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!

Maar voor veel dieren is het verdwijnen van het maanlicht veel ingrijpender: zij hebben hun ritme aan de maancyclus aangepast. Zo gebruiken veel roofdieren het maanlicht om te jagen en navigeren veel vogels, zeeschildpadden en motten op de stand van de maan. Als dit verstoord wordt, kunnen hele ecosystemen uit balans raken en verdwijnen.

De aarde én de seizoenen raken van slag

De aarde en de maan oefenen via zwaartekracht invloed op elkaar uit, en draaien zo in balans om elkaar. Wetenschappers denken dat het ontstaan van de maan geholpen heeft om de as van de aarde in een stabiele hoek van 23,5 graden te plaatsen.

Als de zwaartekracht van de maan wegvalt, zou het goed kunnen dat de aarde langzaam op haar as gaat wiebelen. ‘Dat proces zou miljoenen jaren kunnen duren,’ vertelt Klein Wolt. ‘Maar als de hoek van de aarde verandert, kunnen we onze seizoenen verliezen.’

Dat zou catastrofale gevolgen hebben: sommige gebieden zouden in een maandenlange zomer terechtkomen, waar andere regio’s in eindeloze winters belanden. Bij een extreme kanteling van de aardas zouden zelfs de polen van positie kunnen verschuiven.

De kalender gaat veranderen

De zwaartekracht van de maan houdt de aarde niet alleen in balans, maar remt deze ook langzaam af. Hierdoor duurt een rotatie van de aarde (een etmaal) steeds langer, al zijn deze verschillen zo klein dat we ze nooit zullen merken. Zonder de invloed van de maan zal de aarde dus sneller om zijn as gaan draaien. Dat betekent kortere dagen en meer dagen per jaar.

Leestip: Astronomen ontdekken een nieuwe ‘maan’ in een baan rond de aarde

‘Als de maan verdwijnt, zal een dag op aarde inderdaad korter kunnen duren,’ beaamt Klein Wolt. ‘Maar het is niet te zeggen wanneer dit effect te merken is. Misschien duurt dat nog enkele miljarden jaren.’

Meer meteorieten op aarde?

Als de maan verdwijnt, slaan er dan ook meer meteorieten op aarde in? De achterkant van de maan is immers bezaaid met inslagkraters, die getuigen van eerdere inslagen. Klein Wolt denkt dat dat niet zal gebeuren. ‘De maan is relatief klein. De bescherming die hij ons tegen meteorieten biedt is zodoende ook echt te verwaarlozen.’

De kraters op de maan geven ons wellicht een vertekend beeld. Want zowel de maan als de aarde zijn in de afgelopen miljoenen jaren door vele meteorieten geraakt. ‘Maar op aarde zijn deze kraters door erosie verdwenen,’ legt Klein Wolt uit. ‘Op de maan – waar wind en water geen invloed hebben – zijn deze kraters nog heel goed zichtbaar.’

Kan de maan überhaupt verdwijnen?

Al met al zal het verdwijnen van de maan ingrijpende gevolgen hebben voor het leven op aarde. Maar hoe groot is de kans dat de maan plotseling verdwijnt? ‘Die kans is zo goed als nul,’ geeft Klein Wolt resoluut aan.

Leestip: NASA’s grootste probleem op de maan? Dit hardnekkige, scherpe stof

Maar het zou in theorie wel kunnen gebeuren: ‘Dan moet een object zo groot als onze maan de maan raken en deze uit zijn baan schieten. Maar zulke grote objecten hebben we niet meer in ons zonnestelsel,’ verklaart Klein Wolt.

‘De kans is echt heel, heel erg klein dat zo’n object van buiten ons zonnestelsel de Melkweg binnen vliegt, aan de zwaartekracht van de zon en Jupiter ontsnapt én de maan raakt. Zo’n kosmisch ‘pinballscenario’ zie ik niet zomaar gebeuren.’

Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!