Om ouderdom tegen te gaan smeren steeds meer mensen zich in met antirimpelcrèmes, slikken supplementen of doen aan krachttraining. Maar wanneer ben je officieel oud? Volgens nieuw wetenschappelijk onderzoek bestaat er geen duidelijk biologisch punt dat de omslag van middelbare leeftijd naar ouderdom markeert. Het is eerder een subjectief construct dat per locatie en per periode kan verschillen.

Biologische versus chronologische leeftijd

‘Er is een enorme variatie tussen verschillende mensen,’ zegt Eric Verdin, directeur van het Buck Institute for Research on Aging in Californië (VS). Hij gebruikt daarom liever iemands biologische leeftijd – hoe oud je cellen en weefsels zijn – in plaats van de chronologische leeftijd, oftewel het aantal jaren dat je leeft.

Leestip: 7 wetenschappelijk bewezen voordelen van ouder worden

Met die opvatting begint de status quo te veranderen. Een recente studie in het tijdschrift Psychology and Aging laat zien dat de leeftijd waarop iemand als oud wordt beschouwd, opschuift.

Mensen stellen ouderdom bewust uit

Mensen van middelbare leeftijd en daarboven voelen zich tegenwoordig jonger dan mensen in dezelfde leeftijdsgroep tien tot twintig jaar geleden, blijkt uit het onderzoek onder leiding van Markus Wettstein van de Humboldt-Universiteit in Berlijn.

Dat mensen langer leven, verklaart deze trend deels. Maar de bevindingen kunnen ook wijzen op sombere opvattingen over ouder worden, vooral in het Westen. ‘Mensen stellen ouderdom uit omdat ze dit eerder als een onaantrekkelijke levensfase beschouwen,’ schrijven Wettstein en zijn collega’s.

Wat is de definitie van ouderdom?

Ouderdom werd lange tijd bepaald door iemands vermogen om taken uit te voeren of bij te dragen aan de eigen familie en gemeenschap. In de westerse wereld verschoof die focus eind negentiende en begin twintigste eeuw, toen pensionering de grens markeerde en chronologische leeftijd daarmee belangrijker werd dan vaardigheden.

Leestip: Dit is waarom en hoe ons lichaam veroudert

Vrijwel overal ter wereld, ook in Nederland, schuift deze pensioengrens gaandeweg naar achteren en wordt deze gekoppeld aan de levensverwachting. De AOW-leeftijd is dit jaar vastgesteld op 67 jaar, vanaf 2028 wordt dat drie maanden later. Bij de invoering van de AOW in 1957 lag deze nog op 65 jaar.

Toch is de chronologische leeftijd mogelijk geen goede maatstaf om ouderdom te definiëren, stelt de recente studie van Markus Wettstein. Mensen kunnen op verschillende momenten ‘oud’ worden, afhankelijk van hun eigen beleving.

Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!

Veroudering wordt ook gekleurd door cultuur, stelt Eric Verdin. ‘In de westerse wereld wordt jeugd meer gewaardeerd, maar in oosterse culturen zoals China en Korea wordt ouderdom bijvoorbeeld geassocieerd met wijsheid.’

Wanneer begint ouderdom?

In de afgelopen eeuw is de wetenschappelijke interesse in veroudering sterk toegenomen. Instituten en overheden hebben miljarden geïnvesteerd in onderzoek naar levensverlenging, wat heeft geleid tot nieuwe inzichten in het verouderingsproces.

Cellen kunnen tegenwoordig geherprogrammeerd worden om hun jeugdige functie te herstellen. Nieuwe medicijnen kunnen verouderde cellen verwijderen die ontstekingen veroorzaken. Dieetinterventies zoals intermittent fasting en calorierestrictie tonen potentie om de levensduur te verlengen.

Geen universele markers

Ondanks deze vooruitgang zijn wetenschappers het nog steeds oneens over wat veroudering precies is en wanneer het begint. Er bestaat namelijk geen eenduidige manier om het te meten. Ons lichaam kan sneller of langzamer verouderen, afhankelijk van wat we in ons leven meemaken. Grote gebeurtenissen, zoals stress of chronische ziekten, kunnen ons sneller doen verouderen en zo onze biologische leeftijd verhogen.

Hoewel bepaalde fysiologische processen, zoals de puberteit en menopauze, duidelijke mijlpalen zijn, kent ouderdom geen universele markers. Veroudering is een proces dat wordt gekenmerkt door de opeenstapeling van schade en achteruitgang in verschillende biologische systemen. Deze geleidelijke verslechtering verstoort uiteindelijk de normale werking van cellen en weefsels.

In de afgelopen dertig jaar hebben wetenschappers gezocht naar meetbare indicatoren die iemands biologische leeftijd nauwkeurig weergeven. Factoren zoals fysieke fitheid, vetprofielen en DNA-schade worden gezien als mogelijke ‘biomarkers’. Maar er bestaat nog geen gouden standaard om gezond ouder worden te meten. ‘Veroudering is geen plotseling proces,’ zegt Verdin. ‘Het is een continuüm, en dat maakt het moeilijk te definiëren.’

Superagers als voorbeeld

Duidelijk is dat iedereen anders veroudert. Sommige mensen blijven opvallend lang vitaal. Deze zogenoemde superagers fascineren wetenschappers. Door hen te bestuderen hopen Verdin en andere onderzoekers de gezonde levensjaren – de healthspan – van anderen te verlengen: de periode waarin mensen leven zonder chronische ziekten.

Leestip: Hoe voelt het om oud te zijn? Wij testten het voor je met dit pak

Tegen 2050 zal een op de drie mensen wereldwijd zestig jaar of ouder zijn – een demografische verschuiving die dit onderzoek urgenter maakt dan ooit. ‘Ik hoop dat ons werk mensen extra gezonde jaren kan geven en dat daarmee de publieke perceptie verandert, zodat mensen minder negatief tegen hun eigen veroudering aankijken,’ aldus Verdin.

Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!