Endometriose is een aandoening waarbij weefsel zich buiten de baarmoeder nestelt. Dat het ontstekingsproces organen kan aantasten en de kwaliteit van leven sterk vermindert, is nu ook bevestigd door wetenschappers. Deze nieuwe inzichten kunnen leiden tot eerdere diagnoses en betere behandelingen.

‘Endometriose wordt nog te vaak gezien als een voortplantingsprobleem dat vooral behandeld moet worden wanneer iemand zwanger wil worden,’ zegt gynaecologisch chirurg Megan Wasson van de Mayo Clinic in Phoenix (VS). In de operatiekamer heeft ze echter endometriose verwijderd uit de longen, darmen, milt en zelfs het hartzakje.

Honderden klachten, van migraine tot auto-immuunziekten

In een studie van de University of California (VS) werden medische gegevens van bijna 40.000 vrouwen geanalyseerd. Hieruit bleek dat patiënten verschillende klachten kunnen hebben.

Leestip: Werkt hypnose bij het verminderen van opvliegers tijdens de overgang?

Naast bekende klachten zoals hevige menstruaties, cysten en onvruchtbaarheid vonden onderzoekers ook minder voor de hand liggende verbanden, zoals astma, auto-immuunziekten, migraine, reflux en een vitamine D-tekort. Uiteindelijk identificeerde de groep honderden symptomen en medische aandoeningen bij vrouwen met endometriose.

Verschillende verklaringen

Hoewel de mechanismen achter de aandoeningen niet zijn onderzocht, wijzen experts op verschillende mogelijke verklaringen, zoals een verhoogde pijngevoeligheid, chronische ontsteking, een overschot aan oestrogeen en genetische aanleg.

Volgens hoofdauteur Marina Sirota laat dit onderzoek zien hoe complex de ziekte is. Haar team vond aanwijzingen dat endometriose zowel het immuunsysteem als zenuwbanen verstoort.

Tegelijk roepen die inzichten ook nieuwe vragen op. Endometriose hangt vaak samen met een hoger risico op hart- en vaatziekten. Uit een studie in Hypertension blijkt echter dat de bloeddruk daalde in situaties waarin die normaal stijgt. Hoe dat precies samenhangt, is nog onduidelijk.

Waarom de diagnose vaak zo lang duurt

Volgens schattingen heeft ongeveer tien procent van de Nederlandse vrouwen in de vruchtbare leeftijd endometriose, wat neerkomt op ongeveer 430.000 vrouwen. De diagnose laat vaak jaren op zich wachten – soms wel tien jaar – waardoor veel vrouwen lange tijd geen passende behandeling krijgen.

Het identificeren van ogenschijnlijk ongerelateerde aandoeningen zou daar verandering in kunnen brengen. Als neurologen bijvoorbeeld zien dat een vrouw met migraine ook last heeft van reflux en bekkenpijn, dan zouden ze haar kunnen doorverwijzen voor aanvullend onderzoek naar endometriose.

Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!

Momenteel kan endometriose alleen definitief worden vastgesteld na een weefselbiopsie. Te weinig vrouwen bereiken dit punt, weet Linda Giudice, coauteur van de databasestudie en al jarenlang reproductief endocrinoloog aan de University of California.

‘Jarenlang pijn hebben zonder te weten waarom en afgewezen worden met de mededeling dat hevige menstruatiekrampen normaal zijn of dat het allemaal tussen de oren zit – dat is erg ontmoedigend,’ zegt ze.

Op weg naar betere tests en behandelingen

Intussen ontwikkelen biotechbedrijven tests op basis van bloed, speeksel of menstruatiebloed om de ziekte eerder op te sporen. Sommige zijn al beschikbaar, maar hun betrouwbaarheid wordt nog onderzocht.

Het identificeren van ongebruikelijke symptomen en aandoeningen kan ook de behandeling verbeteren. Onderzoekers die tien jaar aan Amerikaanse verzekeringsclaims hebben geëvalueerd, concluderen dat de huidige behandeling grotendeels ondermaats is.

Hormonale anticonceptie wordt aanbevolen als eerstelijnsbehandeling voor pijn, maar artsen grijpen vaak naar opioïden of een chirurgische hysterectomie – waarbij de baarmoeder volledig wordt verwijderd. Die laatste ingreep stopt de pijn vaak niet, omdat de endometriose zich dus ook buiten de baarmoeder kan bevinden.

Verlichting van de pijn

Ook medicijnen die voor andere aandoeningen worden voorgeschreven, kunnen helpen de symptomen van endometriose te verlichten. Statines, die een hoog cholesterolgehalte verlagen, en het antimalariamiddel primaquine hebben de pijn bij endometriose bij proefdieren verminderd, volgens ongepubliceerd onderzoek van Sirota.

Leestip: Eten meisjes als kind gezond? Dan worden ze later ongesteld – en dat heeft gezondheidsvoordelen

Bij ernstige vormen is excisiechirurgie nodig, waarbij het weefsel volledig wordt verwijderd. Dat gebeurt meestal door gespecialiseerde chirurgen en is effectiever tegen chronische pijn dan het wegbranden van weefsel.

Hoe dan ook onderstrepen de nieuwe inzichten vooral één ding: endometriose is geen lokale aandoening, maar een ziekte die het hele lichaam beïnvloedt – en dus ook breder behandeld moet worden.

Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!