Nieuwe grote dinosauriër met ‘haaientanden’ ontdekt

Het meer dan 113 miljoen jaar oude fossiel vertegenwoordigt “een van de belangrijkste Thaise dinosauriërsoorten die ooit is gevonden,” zeggen paleontologen.vrijdag 11 oktober 2019

Tegenwoordig wordt de streek rond Ban Saphan Hin in Centraal-Thailand gekenmerkt door een dunne laag rossige grond waarin de plaatselijke boeren maïs en tapioca planten. Maar ruim 113 miljoen jaar geleden lagen in dit gebied oude spoelvlakten, die werden geterroriseerd door een angstaanjagende dinosauriër met tanden als die van een haai.

De pas ontdekte dinosauriërsoort, die gisteren werd beschreven in het tijdschrift PLOS One, heeft de officiële naam Siamraptor suwatigekregen en is het meest complete dinosauriërfossiel van zijn type en ouderdom dat ooit in Zuidoost-Azië is gevonden. De botten van het ruim zevenenhalve meter lange beest kunnen worden toegevoegd aan een hele reeks belangrijke fossielen die in de regio zijn gevonden en leveren nieuwe inzichten op in de wereldwijde verspreiding van een grote groep vleesetende dinosauriërs.

“Het is een van de belangrijkste dinosauriërs die ooit in Thailand is gevonden,” schrijft Steve Brusatte, de paleontoloog van de University of Edinburgh die behoorde tot degenen die moesten beoordelen of de nieuwe studie gepubliceerd kon worden, in een e-mail.

Het team onder leiding van Duangsuda Chokchaloemwong, onderzoekster aan de Thaise Rajabhat-Universiteit van Nakhon Ratchasima, analyseerde de fossielen en ontdekte dat de botten talloze luchtzakjes bevatten. Daardoor moet het skelet van deze dinosauriër zeer licht zijn geweest, wat het dier mogelijk heeft geholpen bij het ademhalen, een idee dat verder kan worden getest als er meer scans van de botten worden gemaakt. “Het moet een vervaarlijk, snel en wendbaar beest zijn geweest,” zegt Brusatte.

Tanden als die van een haai

Tientallen miljoenen jaren voordat reusachtige tyrannosauriërs als T. rex op het toneel verschenen, heerste een ander geslacht van grote vleesetende dinosauriërs over de wereld: de allosauriërs. Tot deze carnivore zwaargewichten behoorde ook een groep met de naam carcharodontosauriërs, die gedurende het grootste deel van het Krijt de roofdieren aan de top van de voedselketen waren. “Pas door de ondergang van de carcharodontosauriërs konden de aanvankelijk nog kleine tyrannosauriërs uitgroeien tot echte reuzen en roofdieren aan de top van de voedselketen,” zegt Brusatte.

De eerste bewijzen voor het bestaan van deze groep doken in 1914 in de Egyptische Sahara op, toen een expeditie die werd gefinancierd door de Duitse paleontoloog Ernst Stromer dinosauriërtanden vond met kartelranden als van een steakmes. De vervaarlijke snijtanden deden Stromer denken aan die van Carcharodon, het haaiengeslacht waartoe ook de moderne witte haai behoort. In 1931 noemde hij deze dinosauriërsoort dan ook Carcharodontosaurus saharicus.

Dinosaurussen 101
Meer dan 1000 dinosaurussoorten hebben er op aarde rondgelopen. Welke waren de grootste en kleinste? Wat aten de dino's en hoe leefden ze? En bekijk welke verrassende informatie er is over hun uitsterven.

Evidence of the group first arose from the Egyptian Sahara in 1914, when an expedition funded by German paleontologist Ernst Stromer found dinosaur teeth that were serrated like steak knives. The forbidding chompers reminded Stromer of those of Carcharodon, the shark genus that includes the great white shark, so in 1931, he named the dinosaur Carcharodontosaurus saharicus.

In de decennia daarna ontdekten paleontologen meer verwanten van Stromers ‘haaientanden’-dinosauriër, waaronder enkele van de grootste vleesetende dinosauriërs die ooit hebben geleefd. Maar tot nu toe was er in Zuidoost-Azië geen enkel goed bewaard gebleven skelet van een carcharodontosaurus gevonden. Betekende dit hiaat dat in deze regio inderdaad geen dinosauriërs van dit geslacht hebben geleefd, of gewoon dat ze nog niet waren gevonden? Om dat uit te zoeken moesten de wetenschappers verder graven.

Warme opgravingen

In de afgelopen decennia hebben Thaise paleontologen talloze fossielen uit de tijd van de dinosauriërs gevonden. Sinds 2007 heeft een internationaal team met de naam ‘Japan-Thailand Dinosaur Project’ twee nieuwe plantenetende dinosauriërs, Ratchasimasaurus en Sirindhorna, en ook een voorloper van alligators en krokodillen ontdekt.

“Dit project is heel erg belangrijk voor het aantonen van de evolutionaire geschiedenis van dinosauriërs gedurende het vroege Krijt,” schrijft Soki Hattori, paleontoloog van het Dinosauriërmuseum van de Prefectuur Fukui in Japan, in een e-mail. “De vergelijking tussen dinosauriërs uit het vroege Krijt in Japan en Thailand stelt ons in staat om meer te weten te komen over de geschiedenis van hun geografische verspreiding.”

De onderzoekers vonden de plantenetende Sirindhorna in de buurt van Ban Saphan Hin, een dorp in de provincie Nakhon Ratchasima, in een gesteentelaag die tussen de 125 en 113 miljoen jaar geleden moet zijn ontstaan. Tijdens de opgravingen van het team weerklonk de hele dag het geklop van steen op steen en werd het soms wel 35 graden.

Maar het harde werk werd beloond: naast de fossielen van Sirindhorna legde het team ook 22 losse fragmenten van een vleesetende dinosauriërsoort bloot. De fossielen – enkele rugwervels, delen van poot- en heupbeenderen en fragmenten van een schedel, waaronder een goed bewaard gebleven rechterkaakbeen – behoorden tot tenminste vier afzonderlijke dieren. Chokchaloemwong en haar collega’s onderzochten de botten nauwgezet en ontdekten dat ze tot carcharodontosauriërs behoorden.

De vondst maakt duidelijk dat carcharodontosauriërs zich in het vroege Krijt inmiddels over de hele wereld hadden verspreid. Ook andere groepen dinosauriërs, waaronder de Allosauridae, breidden hun leefgebied in deze periode steeds verder uit. Destijds was Noord-Amerika verbonden met Europa en Azië, waardoor dinosauriërs van deze drie continenten zich met elkaar konden vermengen.

Siamraptor is ook voor Thailand zelf van grote betekenis, zegt Chokchaloemwong: “Ik hoop echt dat deze ontdekking het Thaise volk doet beseffen dat er in ons land heel veel fossielen zijn die door een jongere generatie ontdekt zullen moeten worden.”

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

lees verder

Video
3:32

Dinosaurussen 101

Meer dan 1000 dinosaurussoorten hebben er op aarde rondgelopen. Welke waren de grootste en kleinste? Wat aten de dino's en hoe leefden ze? En bekijk welke verrassende informatie er is over hun uitsterven.

Hoe T. rex gemakkelijk een auto doormidden kon bijten

De machtige dinosauriër was volgens paleontologen “gewoon een van die dieren die optimaal in elkaar zaten.”

De ‘IJzerdraak’: nieuwe pterosauriër in Australië gevonden

De opmerkelijk goed bewaard gebleven resten vormen tot nu toe het meest complete fossiel van een vliegend reptiel dat op het continent is ontdekt.
Lees meer