De voedselketen in de Groenlandzee staat mogelijk op het punt een grootschalige verandering door te maken. Daarvoor waarschuwen Groenlandse, Deense en IJslandse onderzoekers. Uit hun nieuwe studie blijkt dat er steeds meer baleinwalvissen voor de oostkust van Groenland zwemmen. Deels komt dat omdat de walvispopulaties aan het herstellen zijn, maar ook omdat daar vanwege het opwarmende zeewater meer voedsel te vinden is. De bevindingen werden deze week gepubliceerd in Frontiers in Marine Science.
Waarom steeds meer walvissen naar Groenland trekken
De Noordelijke IJszee en de Noord-Atlantische Oceaan behoren tot de snelst opwarmende delen op aarde. Niet alleen is het oppervlaktewater aan de oostkust van Groenland sinds de jaren negentig met een graad opgewarmd, ook het pakijs is daar drastisch afgenomen.
Een van de gevolgen is dat de soortensamenstelling in deze wateren verandert. Dat konden de onderzoekers vaststellen door een grondige analyse van de regio. Zo trokken ze in 2015 en 2024 zelf per vliegtuig over de Groenlandzee om een systematisch onderzoek uit te voeren en verzamelden ze tussen 2023 en 2025 ooggetuigenverslagen van Inuit-jagers.
Daarnaast gebruikten ze gegevens van schepen die deelnamen aan waarnemingsonderzoeken in de regio. Die database gaat terug tot 1987. Ten slotte hadden ze toegang tot de satellietdata van vijftien baleinwalvissen, die met zenders waren uitgerust. Hun sporen werden tussen 2019 en 2025 met tussenpozen geregistreerd.
Duizenden baleinwalvissen duiken op
Uit deze zee aan data kwam een duidelijk beeld. Tussen 1987 en 2024 is er een significante toename te zien van baleinwalvissen langs de kust van Oost-Groenland, specifiek ter hoogte van zestig tot zeventig graden noorderbreedte.
Tot 2006 kwamen er in de scheepsverslagen geen meldingen van bultruggen voor, maar in 2007 werden er zeven gespot. In 2015 was dit aantal opgelopen tot zesentwintig en in 2024 was er sprake van meer dan honderdvijftig waarnemingen. Ook de dwergvinvis en gewone vinvis worden sinds de jaren 2000 steeds vaker gezien.
Op basis van het aantal waarnemingen kon het team een schatting maken van het werkelijke aantal walvissen in de Groenlandzee in de zomer van 2024. Het zou gaan om 4000 bultruggen, 6000 gewone vinvissen en 6000 dwergvinvissen. Maar waarom zwemmen deze walvissen daar plotseling in grote getale rond?
De walvissen volgen mogelijk hun prooi
‘Er bestaat weinig twijfel over dat de drie soorten baleinwalvissen die in de zomer in de kustwateren van Oost-Groenland verblijven, dat voornamelijk doen om te foerageren,’ aldus de onderzoekers.
Naast krill is lodde een belangrijke voedselbron. Dat is een vis die tot het midden van de jaren 2000 nog foerageerde in de wateren ten noorden van IJsland. Maar toen het water ten oosten van Groenland begon op te warmen, trokken de vissen die kant op. De onderzoekers vermoeden daarom dat de baleinwalvissen de verschuivende loddepopulaties zijn gevolgd.
‘Er vindt momenteel een grote ecologische verschuiving plaats in Oost-Groenland,’ vertelt Peter Heide-Jørgensen van het Greenland Institute of Natural Resources. ‘Soorten die in ijzige wateren leven, zoals de narwal, moeten hun habitat steeds vaker delen met, of worden vervangen door, baleinwalvissen.’
De schatting is dat deze baleinwalvissen gezamenlijk in één zomer een miljoen ton aan prooi opeten. Dit kan grote gevolgen hebben voor de hele voedselketen in de Groenlandzee.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Roeliene werkt als editor voor National Geographic. Daarnaast levert ze als wetenschapsjournalist bijdragen aan onder meer Quest en KIJK Magazine. Ze is dol op reizen, godsdienstgeschiedenis en een stevige wandeling.
