Waarom Puerto Rico door zoveel aardschokken wordt getroffen

Al ruim een week lang worden de bewoners van het eiland opgeschrikt door een reeks aardbevingen – en de kans bestaat dat er nog meer volgen.donderdag 9 januari 2020

In de vroege ochtend van 7 januari werden de bewoners van het eiland Puerto Rico wakker geschud toen de regio werd getroffen door een aardbeving met een kracht van 6,4 op de Schaal van Richter. Hoewel aardbevingen op Puerto Rico niet ongewoon zijn, was deze beving de zwaarste in een hele reeks aardschokken die het eiland al ruim een week opschrikt. En de kans is groot dat de serie nog niet voorbij is.

Een dag eerder werd de zuidwestkust van Puerto Rico getroffen door een beving met een kracht van 5,8, en sinds 28 december zijn in de regio meer dan vierhonderd schokken met een kracht van 2 of hoger gemeten. Tientallen bevingen werden op het eiland zelf gevoeld, omdat veel van de schokken volgens de US Geological Service (USGS) op relatief geringe diepte plaatsvonden.

De gebeurtenissen hebben tot chaos geleid op een eiland dat nog bezig is op te krabbelen na de verwoestingen die door de orkanen Maria en Irma werd aangericht. Bij het laatste tweetal aardbevingen werden huizen verwoest, viel in sommige gebieden de stroom uit en stortte de natuurlijke rotsboog Punta Ventana in, een populair herkenningspunt en toeristische trekpleister. Tot nu toe is er tenminste één dode geteld.

“Deze mensen hebben heel wat doorgemaakt,” zegt Wendy Bohon, aardbevingsgeologe van de Incorporated Research Institutions for Seismology (IRIS). “Gebouwen zijn beschadigd en de bewoners zijn uiteraard bang, want het gaat maar door. Ze voelen al dagen achter elkaar aardschokken.”

De regio zal waarschijnlijk door méér naschokken worden getroffen en onderzoekers zijn naarstig op zoek naar antwoorden. Daarbij kijken ze naar de meest recente bevingen om meer inzicht te krijgen in wat het eiland nog te wachten staat. “Er speelt zich daar in een heel klein gebied een grote hoeveelheid complexe tektoniek af,” zegt Bohon.

Tektonisch gevecht

Puerto Rico kent een lange geschiedenis van aardbevingen. Het eiland ligt aan de rand van de Caraïbische plaat, daar waar deze tektonische aardschol op de Noord-Amerikaanse plaat stuit. De overgrote meerderheid van de aardbevingen in de wereld doen zich langs dit soort plaatgrenzen voor. “Het hele eiland is een actieve zone op een plaatgrens, net als Californië, waar overal aardbevingen kunnen optreden,” schrijft Susan Hough van de USGS in een e-mail. Maar de geologie van Puerto Rico is nog een stuk complexer omdat het eiland zich in het midden van een tektonisch gevecht bevindt.

Langs de noordkust van Puerto Rico duikt de Noord-Amerikaanse plaat in een subductiezone onder de Caraïbische plaat. Tegelijkertijd lijkt een gedeelte van de Caraïbische plaat ten zuiden van het eiland onder te duiken in de Muertos-trog, waardoor Puerto Rico volgens de USGS gevangen zit tussen twee tektonische bewegingen. Het gevolg is een groot aantal aardbevingen.

Aardbevingen 101

Het eiland is bijzonder gevoelig voor zogenaamde ‘aardbevingszwermen’, een aaneengesloten reeks aardschokken van ongeveer dezelfde kracht, zegt Elizabeth Vanacore, seismologe van het Puerto Rico Seismic Network (PRSN), een onderdeel van de University of Puerto Rico in Mayagüez. Maar over de vraag waarom dat zo is, wordt volgens haar nog gedebatteerd.

Sommige zwermen lijken in een bepaalde richting en op bepaalde breukzones te wijzen. Uit een onderzoek in 2013 kwam naar voren dat sommige zwermen ten noorden van het eiland mogelijk het resultaat zijn van een breuk die door de onderduikende Noord-Amerikaanse plaat loopt. Maar waarschijnlijk zijn er meerdere oorzaken voor de zwermen.

Nog meer aardschokken?

Volgens Vanacore doen de laatste bevingen niet denken aan een echte zwerm, maar lijken ze meer op een gebruikelijke reeks aardschokken, waarbij één grotere beving wordt voorafgegaan en gevolgd door een cluster van voor- en naschokken. Terwijl onderzoekers meer gegevens over de aardschokken van begin deze week proberen te vergaren, is volgens haar één ding duidelijk: “Er zullen nog meer aardbevingen volgen.

Volgens schattingen van de USGS bestaat er een kans van negentig procent dat het gebied de komende week zal worden getroffen door een nieuwe aardbeving met een kracht van 5 of meer. De kans op een schok met een kracht van 6 of meer is momenteel 22 procent. De onderzoekers zijn nog bezig met het ontrafelen van de laatste gebeurtenissen, en terwijl ze meer en meer informatie vergaren, kunnen deze voorspellingen worden bijgesteld.

Veel van de schokken lijken volgens Vanacore in verband gebracht te kunnen worden met de Punta Montalva-breuk, in het zuidwesten van Puerto Rico, hoewel geologen dat nog moeten bevestigen. De breuklijnen in dit gebied worden als de meest actieve op het eiland beschouwd, en hoewel de Punta Montalva-breuk zelf sinds het begin van metingen met wetenschappelijke instrumenten – in de afgelopen decennia – vrijwel niet in beweging is gekomen, is zo’n periode in geologisch opzicht niet meer dan een oogwenk, zegt Vanacore. 

“Als je het over geologische tijd hebt, heb je het over miljoenen en miljarden jaren,” zegt zij. Het doel is volgens haar om uit te zoeken hoe vaak dit niveau van activiteit langs de Punta Montalva-breuk kan voorkomen. Intussen raadt Vanacore mensen aan om zich uitsluitend door betrouwbare instanties over de aanhoudende aardbevingen te laten informeren, bijvoorbeeld de USGS en het PRSN. 

Indien mogelijk kunnen bewoners volgens Bohon ook maatregelen nemen om zichzelf tegen de effecten van aardschokken in de nabije toekomst te beschermen. “Zorg ervoor dat je op een veilige locatie verblijft: niet in de buurt van hoogspanningsleidingen, hoge bomen of steile hellingen – alles wat bovenop je kan vallen en je kan verwonden,” zegt zij. “En houdt er rekening mee dat er nog meer aardschokken komen.”

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

Lees verder

Hoe een vreemde aardbeving zorgde voor een scheur in Frankrijk

Een ongewoon ondiepe aardbeving liet de grond schudden en zette wetenschappers aan het werk met een zoektocht naar de oorzaak.

Mysterieuze breukzone ontdekt voor de kust van Californië

Het nooit eerder ontdekte breuksysteem werd gevonden met behulp van een nieuwe methode die glasvezelkabels gebruikt. Dit zou nog meer seismische verrassingen kunnen opleveren. 

Dodelijke Australische bosbranden creëren intens ‘vuuronweer’

De onweersstormen die bij de natuurbranden ontstaan, zien er ongekend onheilspellend uit en produceren niet alleen bliksems maar ook harde wind, die gevaarlijke vonken kilometers ver kan meevoeren.
Lees meer