Sterrenstelsels – kolossale verzamelingen van honderden miljarden sterren – zijn normaal gesproken een toonbeeld van symmetrie. Maar spiraalstelsel NGC 1511 is een buitenbeentje. Links op deze Hubble-opname kronkelt een opvallende roze-rode gassliert het heelal in. Die vreemde uitstulping is geen toeval, maar het spoor van een kosmische bijna-botsing, tientallen miljoenen jaren geleden.
Een spiraal gezien vanaf de zijkant
NGC 1511 (New General Catalogue 1511) werd bijna tweehonderd jaar geleden ontdekt door astronoom John Herschel, tijdens waarnemingen op zijn observatorium in Zuid-Afrika. Het sterrenstelsel bevindt zich op ongeveer 50 miljoen lichtjaar afstand, in het onopvallende sterrenbeeld Kleine Waterslang.
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
Vanaf de aarde zien we het spiraalstelsel vrijwel exact van opzij. Daardoor zijn niet alleen de lichtgevende sterren en sterrenhopen zichtbaar, maar ook de donkere banen van stof die het sterrenlicht gedeeltelijk absorberen. Juist dat perspectief maakt subtiele verstoringen in de structuur extra goed zichtbaar.
Hubble laat gloeiend waterstof zien
De opname is gemaakt met ruimtetelescoop Hubble, die gebruikmaakt van verschillende kleurfilters om specifieke processen in sterrenstelsels te bestuderen. Eén van die filters is gevoelig voor het karakteristieke rode licht van gloeiend waterstofgas – een belangrijk bestanddeel van sterrenvorming.
Dankzij dat filter licht de merkwaardige krul fel op. Het gas blijkt niet netjes in de spiraalarmen te blijven, maar is ver uit het stelsel getrokken.
Getijdenkrachten na een kosmische ontmoeting
Wat veroorzaakte die scheve gassliert? Het antwoord ligt net buiten het zicht van de Hubble-foto. In de nabijheid van NGC 1511 bevindt zich een kleiner sterrenstelsel, dat in het verleden rakelings langs de grote spiraal is geschoten.
Govert Schilling is wetenschapsjournalist en expert op het gebied van astronomie. Voor National Geographic richt hij zijn blik elke maand naar het heelal en bespreekt hij wat hij daar zoal aantreft.
Tijdens die nauwe passage oefenden beide stelsels sterke getijdenkrachten op elkaar uit. Daarbij werd een deel van het gas uit NGC 1511 losgerukt en in een lange, gebogen structuur de ruimte in geslingerd. Lang belichte opnamen tonen dat de gassliert zelfs doorloopt tot in de richting van het passerende stelsel.
Sporen van een gewelddadig verleden
De rode krul is daarmee het zichtbare gevolg van een kosmische bijna-botsing. Maar het is waarschijnlijk niet de enige. De verspreide rode wolkjes elders in het beeld doen vermoeden dat NGC 1511 in zijn lange bestaan meerdere ontmoetingen met kleinere buren heeft gehad.
Sommige dwergstelsels zijn daarbij mogelijk volledig opgeslokt. Zulke galactische botsingen en fusies zijn geen uitzondering in het heelal – ze vormen een belangrijk mechanisme in de groei en evolutie van sterrenstelsels.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
