Wereldwijd leven naar schatting 700 miljoen mensen met een vorm van nierziekte. Velen zijn aangewezen op dialyse of een niertransplantatie – ingrijpende behandelingen die het dagelijks leven volledig beheersen. Maar recent onderzoek wijst op iets wat lange tijd ondenkbaar leek: nierschade kan in sommige gevallen worden afgeremd, gestabiliseerd en zelfs deels omgekeerd. Hoe werkt dat, en hoe dicht zijn we bij een echte doorbraak?

‘De ergste dag van mijn leven’

Voor Nicolas Palacios, toen 28 jaar oud, veranderde alles in juli 2020. Al weken kampte hij met extreme vermoeidheid, totdat zijn arts het verlossende – en verpletterende – oordeel uitsprak: chronische nierziekte stadium 4. Palacios stond op het punt acuut nierfalen te ontwikkelen.

‘Het was de ergste dag van mijn leven,’ zegt hij. Stadium 4 betekent dat de nierfunctie ernstig is aangetast. Zonder ingrijpen volgen meestal nog maar twee opties: levenslange dialyse of een niertransplantatie, waarvoor patiënten vaak jarenlang op een wachtlijst staan. Tegelijkertijd stijgt het risico op hartaanvallen en beroertes drastisch.

Een onverwachte wending

Bij Palacios wisten artsen met medicijnen de snelle achteruitgang af te remmen, maar uitzicht op volledig herstel was er nauwelijks. Totdat hij deelnam aan een klinische studie met tirzepatide, een zogenoemde GLP-1-receptoragonist – een medicijn dat oorspronkelijk werd ontwikkeld voor diabetes type 2.

Het effect was opmerkelijk. Zijn nierfunctie verbeterde zodanig dat hij nu wordt geclassificeerd als stadium 3. Dat betekent dat hij, mits goed behandeld, waarschijnlijk zonder dialyse of transplantatie oud kan worden.

Diabetesmedicijnen als doorbraak bij nierziekte

De situatie van Palacios staat niet op zichzelf. In de afgelopen jaren is duidelijk geworden dat bepaalde diabetesmedicijnen ook een grote rol kunnen spelen bij de behandeling van chronische nierziekte.

Zo laten studies zien dat semaglutide (bekend onder de merknaam Ozempic) bij veel nierpatiënten leidt tot stabilisatie van nierschade, en in sommige gevallen zelfs tot gedeeltelijk herstel.

Niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!

In 2024 toonde grootschalig onderzoek aan dat semaglutide het risico op terminaal nierfalen én vroegtijdige sterfte door hart- en vaatziekten aanzienlijk verlaagt bij patiënten met diabetische nierziekte.

De kracht van SGLT2-remmers

Een andere belangrijke doorbraak kwam al in 2019, met de ontdekking dat SGLT2-remmers – eveneens diabetesmedicijnen – sterke beschermende effecten hebben op de nieren. Deze middelen zorgen ervoor dat de nieren minder glucose terug opnemen, waardoor ze energetisch worden ontlast en beter kunnen reageren op schade.

De effecten bleken zo overtuigend dat meerdere klinische studies voortijdig werden stopgezet, omdat het onethisch werd geacht patiënten in de controlegroep het medicijn te onthouden. Later onderzoek liet zien dat SGLT2-remmers ook werken bij niet-diabetische nierziekte.

‘Voor het eerst kunnen we serieus nadenken over remissie, en misschien zelfs genezing,’ zegt Vlado Perkovic, onderzoeker aan de University of New South Wales in Sydney (Australië). ‘Er tekent zich een realistisch pad af dat we tien jaar geleden nog niet zagen.’

Op weg naar gerichte behandelingen

Toch blijft een groot deel van de nierziekten lastig te behandelen, met name niet-diabetische vormen. Maar ook daar komt beweging in. Wereldwijd lopen inmiddels honderden klinische studies, waaronder meer dan zeventig die zich richten op IgA-nefropathie – een auto-immuunziekte die vaak tot nierfalen leidt.

Leestip: Nee tegen cafeïne? Je nieren lijken juist blij met een kopje koffie

In de afgelopen jaren zijn er drie nieuwe behandelingen van IgA-nefropathie goedgekeurd. Deze behandelingen richten zich selectief op het celtype dat nierschade veroorzaakt, waardoor de ontwikkeling van de ziekte wordt gestopt. ‘We behandelen eigenlijk de oorzaak van de ziekte, in plaats van alleen de gevolgen,’ legt Perkovic uit.

Een medicijn tegen nierziekte is dus nog niet voorhanden, maar de toekomst voor patiënten met nierziekte lijkt iets hoopvoller te worden. Ook Palacios kijkt met goede moed naar de toekomst. ‘Het is een understatement om te zeggen dat deze studie mijn leven heeft veranderd,’ zegt hij. ‘Het heeft me namelijk mijn leven teruggegeven.’

Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!