Het aantal jonge mensen met darmkanker stijgt al jaren, ook in Nederland en België. Onderzoekers zoeken de oorzaak niet alleen in voeding, overgewicht of gebrek aan beweging, maar kijken steeds nadrukkelijker naar iets wat we niet kunnen zien: het microbioom. Nieuwe studies suggereren dat verstoringen van de miljarden bacteriën in onze darmen mogelijk een belangrijke rol spelen bij het ontstaan van darmkanker op jonge leeftijd.
Steeds meer aandacht voor het microbioom
Volgens onderzoekers is er waarschijnlijk niet één duidelijke oorzaak aan te wijzen. ‘Vaak is het vermoedelijk een samenspel van verschillende factoren, en dat maakt het juist zo moeilijk,’ zegt Ben Schlechter, maag-darmoncoloog aan het Dana-Farber Cancer Institute in Boston (VS). ‘Als het zo simpel was, hadden we het antwoord allang gevonden.’
Leestip: Het aantal jonge mensen met darmkanker neemt toe – een bacterie is wellicht de oorzaak
Een van de mogelijke verklaringen waar wetenschappers steeds vaker naar kijken is het microbioom. Dat bestaat uit miljarden bacteriën, schimmels en andere micro-organismen die in ons lichaam leven, vooral in de darm.
Die bacteriën helpen bij de spijsvertering, ondersteunen het immuunsysteem en beschermen ons tegen ziekteverwekkers. Maar wanneer dat evenwicht verstoord raakt, kan het mogelijk ook bijdragen aan kanker.
Sommige darmbacteriën kunnen DNA beschadigen
Onderzoekers zien inmiddels steeds meer aanwijzingen dat bepaalde darmbacteriën schade kunnen veroorzaken aan het DNA van darmcellen. Een studie die vorig jaar in Nature werd gepubliceerd, liet zien dat landen met hogere percentages darmkanker ook vaker mutaties vertonen die samenhangen met colibactine: een toxische stof die wordt geproduceerd door bepaalde bacteriën in de darm.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Schlechter ziet bij ongeveer 20 tot 25 procent van de patiënten een mutatieprofiel dat past bij bacteriële schade. ‘Er is dus een bacterie die een toxine produceert,’ zegt hij. ‘Dat toxine beschadigt DNA, en die schade zien we veel vaker bij volwassenen onder de vijftig met darmkanker dan bij mensen boven de zeventig.’
Wetenschappers proberen nu beter te begrijpen waardoor zulke veranderingen in het microbioom ontstaan, en wanneer dat proces begint.
Voeding en beweging lijken invloed te hebben
Sommige invloeden op het microbioom beginnen al vroeg in het leven. Een opvallende studie vond een verband tussen borstvoeding en een licht verhoogd risico op darmkanker op latere leeftijd. Onderzoekers benadrukken daarbij direct dat borstvoeding bewezen gezondheidsvoordelen heeft en niet wordt afgeraden. De studie laat vooral zien hoe vroeg veranderingen in het microbioom mogelijk beginnen.
Later in de jeugd komen daar andere factoren bij. Vooral suikerhoudende dranken, sterk bewerkte voeding en weinig beweging worden regelmatig genoemd in onderzoek naar vroege darmkanker.
Leestip: Migreren? Dat heeft effect op je darmbacteriën en gezondheid
‘We weten dat kinderen die meer suikerhoudende dranken consumeren, vaker jonge darmkanker ontwikkelen,’ zegt Schlechter. ‘Extra suiker betekent extra bacteriegroei. We kunnen het nog niet bewijzen, maar we vermoeden dat we bacteriën overvoeden, waardoor een toxische mix ontstaat onderin de dikke darm.’
Ook obesitas op jonge leeftijd lijkt het risico te verhogen, terwijl beweging mogelijk juist een beschermend effect heeft. Toch begrijpen onderzoekers nog niet precies hoe lichaamsbeweging samenhangt met het microbioom.
Ook conserveermiddelen en antibiotica worden onderzocht
Naast voeding en beweging kijken wetenschappers ook naar de invloed van antibiotica. Vooral vanaf de jaren tachtig en negentig werden die medicijnen veel vaker voorgeschreven, waardoor ook nuttige darmbacteriën verstoord kunnen raken.
Leestip: Meer vezels eten alleen is niet genoeg: waarom variatie het echte verschil maakt
Ook conserveermiddelen, die vooral in ultrabewerkt voedsel voorkomen, spelen mogelijk een rol. ‘Je eet conserveermiddelen die bedoeld zijn om bacteriën uit voedsel te houden, maar ze kunnen ook de bacteriën beschadigen die je juist nodig hebt in je darm,’ zegt Schlechter.
Wat kun je zelf doen om het risico te verlagen?
Hoewel onderzoekers nog lang niet alle antwoorden hebben, blijven de adviezen voorlopig grotendeels hetzelfde: eet zo veel mogelijk onbewerkte voeding, beperk suiker en ultrabewerkte producten, beweeg voldoende en rook niet.
Experts raden daarnaast aan om vanaf 45-jarige leeftijd deel te nemen aan darmkankerscreening, bijvoorbeeld via een coloscopie of ontlastingstest. Ook aanhoudende darmklachten moeten volgens artsen serieus genomen worden.
‘Iedere volwassene van 45 jaar en ouder zou zich moeten laten screenen,’ zegt Schlechter. ‘En als je klachten hebt die niet verdwijnen, moet je naar een arts gaan.’
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
