Wetenschappers en artsen observeren al een aantal decennia een opmerkelijk fenomeen waar ze tot nu toe geen verklaring voor hadden. Uit verschillende studies komt naar voren dat kankerpatiënten een lager risico lijken te hebben op het ontwikkelen van de ziekte van Alzheimer. Alzheimerpatiënten hebben op hun beurt gemiddeld minder vaak een voorgeschiedenis van kanker. De reden hiervoor bleef lange tijd onduidelijk. In een nieuw onderzoek, gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Cell, hebben onderzoekers een mogelijke verklaring gevonden voor deze opvallende link tussen kanker en de ziekte van Alzheimer.

De biologische processen achter kanker en Alzheimer

‘Kanker en de ziekte van Alzheimer bevinden zich aan tegenovergestelde uiteinden van verschillende fundamentele biologische processen,’ legt Jordan Weiss uit, onderzoeker bij het Division of Precision Medicine and Optimal Aging Institute aan de NYU Grossman School of Medicine (VS), die niet bij het onderzoek betrokken was. ‘Te veel van iets maakt je vatbaarder voor de ene aandoening, te weinig ervan maakt je vatbaarder voor de andere.’

Deze gedeelde biologische processen hebben te maken met het immuunsysteem en de manier waarop het lichaam eiwitten opruimt. Bij de ziekte van Alzheimer zorgt de ophoping van eiwitten in de hersenen voor het afsterven van neuronen, wat leidt tot geheugenverlies, stemmingswisselingen en gedragsveranderingen.

Leestip: Is het mogelijk om Alzheimer al op jonge leeftijd aan te tonen?

Een te actief immuunsysteem kan leiden tot het afsterven van neuronen, zoals je ziet bij Alzheimerpatiënten, terwijl een te zwak immuunsysteem kankercellen in staat stelt te overleven.

Een verband tussen kanker en een verlaagd risico op Alzheimer

Toen verschillende studies lieten zien dat kankerpatiënten een lager risico leken te hebben op het ontwikkelen van Alzheimer hadden wetenschappers hier in eerste instantie een andere theorie over. Gedacht werd dat de behandeling van kanker mogelijk de ontwikkeling van de ziekte van Alzheimer hielp voorkomen.

‘Je geeft iemand chemotherapie om een ​​kankercel te doden, maar je immuunsysteem wordt ook een tijdlang minder actief,’ zegt Paul Schulz, neuroloog bij UTHealth Houston (VS). Dit zou de progressie van de ziekte van Alzheimer mogelijk vertragen.

Leestip: Darmkanker treft steeds vaker jonge mensen – hoe kan dat?

Deze nieuwe studie geeft echter meer gewicht aan een andere theorie. Die gaat ervan uit dat het verband mogelijk meer te maken heeft met de biologische overlap tussen kanker en de ziekte van Alzheimer, en de rol die het immuunsysteem daarbij speelt.

De ziekte van Alzheimer en het immuunsysteem

Jarenlang richtten Alzheimer-onderzoekers zich voornamelijk op eiwitophopingen, ervan overtuigd dat deze de voornaamste oorzaak van de ziekte waren. Onderzoek toont echter aan dat deze ophopingen op zichzelf niet per se schadelijk zijn, maar dat het juist de reactie van het immuunsysteem is die neuronen beschadigt.

‘Sommige mensen krijgen Alzheimer al als ze vijftig zijn, anderen pas op hun negentigste. Sommigen overlijden met meer eiwitophopingen in hun hersenen zonder ooit de ziekte te ontwikkelen,’ zegt Schulz. ‘De hypothese is dat de eiwitophopingen in de hersenen niet direct schade veroorzaken, maar dat dit gebeurt wanneer het immuunsysteem erop reageert.’

De rol van het immuunsysteem bij kanker

Ook kanker is gekoppeld aan veranderingen in het immuunsysteem. Een van de taken van het immuunsysteem is het scannen van het lichaam op cellen die te snel delen en deze potentieel schadelijke cellen vervolgens verwijderen.

Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!

Wordt het immuunsysteem minder actief, dan is het ook minder goed in staat om kankercellen te identificeren en te verwijderen, wat kan zorgen voor tumorgroei.

Molecuul gelinkt aan kanker kan eiwitten in de hersenen afbreken

In het nieuwe onderzoek transplanteerden onderzoekers menselijke kankercellen in muizen. Ze ontdekten dat de muizen met getransplanteerde kankercellen geen Alzheimer ontwikkelden. De kankercellen leken een beschermend effect te hebben. ‘Toen vroegen we ons af waarom dat zo is,’ vertelde Youming Lu aan Nature. Hij werkt als neuroloog aan de Huazhong University of Science and Technology in Wuhan (China) en is hoofdonderzoeker van de studie.

In vervolgexperimenten ontdekten Lu en zijn collega’s dat de ontwikkeling van tumoren verband houdt met een toename van een molecuul dat cystatine C wordt genoemd. Dat speelt een rol bij de regulatie van het immuunsysteem en de verwijdering van opgehoopte eiwitten. Vervolgens werd aangetoond dat cystatine C een molecuul in de hersenen activeert, TREM2, dat kan helpen bij het oplossen van eiwitophopingen.

Deze resultaten zouden het verband tussen kanker en een verlaagd risico op de ziekte van Alzheimer kunnen verklaren, maar de bevinding moet nog worden gevalideerd in vervolgonderzoek.

Hoewel deze onderzoeksresultaten interessant zijn, waarschuwen experts ook dat er nog een lange weg te gaan is voordat de bevindingen ook leiden tot nieuwe therapieën in de behandeling van de ziekte van Alzheimer. ‘Het betekent niet dat kanker beschermend werkt, en het betekent zeker niet dat we kanker als gunstig moeten beschouwen om de ziekte van Alzheimer te voorkomen,’ zegt Weiss.

Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!