De verkeerde rij bij de kassa, een haperende wifi-verbinding of een weegschaal die maar niet de gehoopte cijfers laat zien: frustratie hoort bij het dagelijks leven. Van kleine irritaties tot grote ambities, vrijwel iedereen loopt er regelmatig tegenaan. Volgens psychologen is frustratie echter veel meer dan een vervelende emotie. Juist deze rauwe ervaring kan ons helpen leren, groeien en problemen beter oplossen. Hoe werkt dat precies?

Frustratie is een signaal van je brein

Wetenschappers leren steeds meer over de verrassende voordelen van frustratie. Onderzoek laat namelijk zien dat frustratie een vooraanstaande rol speelt in hoe we leren, groeien en ons aanpassen. Het bestaat niet voor niets, benadrukt Ayelet Fishbach, hoogleraar gedragswetenschappen aan de University of Chicago (VS).

Leestip: Je brein langer gezond houden? Spreek dagelijks een tweede taal

‘In tegenstelling tot woede, die vaak gericht is op een externe oorzaak, of stress, die kan ontstaan door te hoge druk, is frustratie eigenlijk een signaal dat iets niet verloopt zoals je had verwacht,’ legt ze uit. ‘Het is feedback om je doelen opnieuw te evalueren en na te denken of je het misschien anders moet aanpakken.’

Frustratie bevordert probleemoplossend vermogen

Die herijking kan je focus en doorzettingsvermogen versterken, zegt Helena González-Gómez, hoogleraar organisatiegedrag aan de NEOMA Business School in Frankrijk. Sommige onderzoeken laten zelfs zien dat studenten die frustrerende situaties ervaren later vaak beter worden in het oplossen van complexe problemen.

Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!

Een klassiek voorbeeld komt uit de wereld van softwareontwikkeling. ‘Programmeurs die vastlopen moeten vaak creatiever denken,’ zegt González-Gómez. ‘Die frustratie kan uiteindelijk leiden tot een slimmere oplossing dan de oorspronkelijke aanpak.’ Volgens onderzoekers kan frustratie daardoor zelfs creativiteit stimuleren en bijdragen aan mentale veerkracht op de lange termijn.

We leren al als baby omgaan met frustratie

De positieve rol van frustratie begint al vroeg in het leven. Baby’s die leren kruipen of lopen raken regelmatig gefrustreerd wanneer iets niet lukt. Toch blijkt juist dat moment van worsteling belangrijk voor hun ontwikkeling.

‘Wanneer kinderen iets echt willen bereiken, blijven ze proberen,’ zegt Odilia Laceulle, universitair hoofddocent ontwikkelingspsychologie aan de Universiteit Utrecht. ‘Die frustratie is niet schadelijk, het motiveert hen juist om door te zetten.’ Met andere woorden: frustratie vormt een motor voor leren en oefenen.

Zo kun je frustratie in je voordeel gebruiken

Leren om deze universele emotie anders te benaderen, kan de sleutel zijn om obstakels in het leven om te zetten in veerkracht. Hieronder geven de psychologen zes tips.

1. Zie obstakels als onderdeel van het proces

    De eerste stap is realiseren dat elk proces, zoals je werk of het leren van een nieuwe vaardigheid, obstakels kent. Frustratie is onderdeel van de inspanning, geen bijproduct ervan.

    Leestip: Dit dieet kan de veroudering van je hersenen tot wel 7,5 jaar remmen

    ‘Gedragsverandering voelt in het begin vaak onprettig,’ zegt Fishbach. ‘Als je dat van tevoren weet, kun je een plan maken en het obstakel overwinnen.’ Haar onderzoek laat zien dat zelfs het bewust opzoeken van ongemak zelfontwikkeling kan stimuleren, vooral wanneer mensen weten dat ongemak een noodzakelijk onderdeel van vooruitgang is.

    2. Zie frustratie als bewijs van vooruitgang

    Zie frustratie niet als falen, maar als een teken dat je op het juiste niveau wordt uitgedaagd. Toetsen op school worden bijvoorbeeld vaak moeilijker naarmate een student beter presteert. Ze zijn dus bewust uitdagend ontworpen. ‘Die worsteling is geen tegenslag,’ zegt Fishbach, ‘Het is een bewijs van groei.’

    3. Reguleer je emoties op het moment zelf

    Gevoelens langdurig onderdrukken is niet gezond, maar onderzoek wekt de indruk dat het tijdelijk inhouden van frustratie in urgente situaties nuttig kan zijn. Als je te gefrustreerd bent, kun je niet handelen. Tijdelijke emotionele regulatie maakt mentale ruimte vrij om het probleem op te lossen.

    4. Ventileer, maar met een doel

    Niet alle manieren van afreageren zijn constructief. Uithalen naar anderen kan relaties schaden, maar het bespreken met iemand die je vertrouwt kan daarentegen perspectief bieden. ‘Dat helpt je om je emoties te reguleren en plaatst dingen in een breder kader,’ zegt Laceulle. ‘Als iets voor jou heel groot voelt, kan iemand anders je helpen het in een ander licht te zien.’

    5. Help anderen met hun frustraties

    Anderen ondersteunen vermindert niet alleen hun stress, het kan ook je eigen motivatie vergroten. Onderzoek van het team van González-Gómez laat zien dat de negatieve effecten van frustratie kunnen verdwijnen tijdens service recovery: een proces waarbij fouten of frustraties worden hersteld of rechtgezet.

    6. Zoek naar de les achter de frustratie

    Als je afstand neemt van de situatie of een kalmerende techniek toepast, zoals diep ademhalen, reguleer je misschien je reactie op de frustratie. ‘Maar je neemt ook afstand van de les die erin schuilt,’ zegt Fishbach. ‘Om echt voordeel te halen uit frustratie moet je nadenken over het obstakel, ervan leren en die kennis toepassen op toekomstige uitdagingen.’

    Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!