Europa ging vorige week gebukt onder een uitzonderlijke hittegolf. In Frankrijk, Nederland en het Verenigd Koninkrijk werden temperatuurrecords verbroken. Zulke hittegolven zullen volgens klimaatwetenschappers steeds minder uitzonderlijk worden. Europa is namelijk het snelst opwarmende continent ter wereld. Maar waarom stijgen de temperaturen hier sneller dan elders?
Europa warmt bijna twee keer zo snel op
Dat Europa sneller opwarmt dan de rest van de wereld blijkt uit steeds meer klimaatmetingen. Volgens het recentste European State of the Climate-rapport, dat in april verscheen, kende vrijwel het hele continent in 2025 bovengemiddelde temperaturen. Ook de temperatuur van het zeewater bereikte een recordniveau.
Deze cijfers benadrukken een verontrustende trend: Europa warmt bijna twee keer zo snel op als het wereldgemiddelde. Sinds het einde van de negentiende eeuw is de gemiddelde temperatuur op het continent met ongeveer 2,4 graden Celsius gestegen. Wereldwijd bedraagt die opwarming ongeveer 1,4 graden.
Leestip: Waarom de winterkou juist een gevolg kan zijn van het veranderende klimaat
Deze versnelde opwarming wordt vrijwel volledig veroorzaakt door menselijke uitstoot van broeikasgassen, vooral door het verbranden van fossiele brandstoffen. Maar waarom stijgen de temperaturen niet overal op aarde even snel? Door een combinatie van regionale factoren, waaronder de ligging van Europa, wordt ons continent relatief sterk beïnvloed door de gevolgen van klimaatverandering.
De invloed van het noordpoolgebied op Europa
Een belangrijke factor in deze versnelde opwarming is de ligging van Europa ten opzichte van het noordpoolgebied. De Noordpool warmt sneller op dan de rest van de wereld, wat grotendeels komt door het zogenoemde albedo-effect.
Het albedo-effect verwijst naar het terugkaatsen van licht door sneeuw en ijs. Normaal gesproken kaatst het oppervlak van de Noordpool een groot deel van het zonlicht terug de ruimte in. Maar wanneer die witte oppervlakken smelten, wordt steeds meer warmte door de aarde geabsorbeerd.
Leestip: Hoe nemen we klimaatverandering serieuzer? Met zwarte humor, zegt deze onderzoeker
Wat volgt is een zichzelf versterkend proces: minder ijs leidt tot meer warmteopname, wat voor extra smelt zorgt. Omdat een deel van Europa zo dicht bij het Arctische gebied ligt, ondervindt het continent ook de gevolgen van die uitzonderlijk snelle opwarming.
Veranderingen in de luchtcirculatie zorgen voor meer hitte
Ook veranderingen in de luchtcirculatie spelen een belangrijke rol. Volgens het Europese klimaatprogramma Copernicus komen langdurige hogedrukgebieden tegenwoordig steeds vaker voor.
Hogedrukgebieden gaan vaak gepaard met helder en droog weer, deels omdat ze wolkenvorming tegengaan. In deze omstandigheden blijft de hemel vaak helderblauw en heeft de zon vrij spel om het aardoppervlak op te warmen.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Ook de hittegolf van mei hangt samen met veranderingen in de luchtcirculatie. Boven delen van Europa hing toen een zogenoemde hittekoepel: een koepel van warme lucht afkomstig uit Noord-Afrika die gevangen zat onder een krachtig hogedrukgebied boven West-Europa. Deze geblokkeerde lucht zorgde voor nieuwe temperatuurrecords over het hele continent.
Schonere lucht versterkt de opwarming
Een andere factor die bijdraagt aan de opwarming van Europa komt misschien als een verrassing: de verbetering van de luchtkwaliteit. Dat klinkt tegenstrijdig, maar vervuilde lucht bevat microscopisch kleine deeltjes die een verkoelend effect op het klimaat hebben. Dat komt omdat deze deeltjes, aerosolen genoemd, een deel van het zonlicht terug de ruimte in kaatsen.
Sinds de jaren tachtig zijn Europese regels over de luchtkwaliteit steeds strenger geworden. Dat heeft grote voordelen voor de volksgezondheid en het milieu. Tegelijkertijd heeft het ook een onverwacht neveneffect: doordat er minder aerosolen in de lucht aanwezig zijn, bereikt meer zonnestraling het aardoppervlak. Daardoor kan de opwarming in Europa verder worden versterkt.
Niet heel Europa warmt even snel op
De snelheid waarmee de temperaturen in Europa stijgen verschilt sterk per regio. De meest extreme opwarming wordt gemeten op Spitsbergen, de Noorse eilandengroep in het Noordpoolgebied. Door een temperatuurstijging van maar liefst 1,5 tot 2 graden Celsius per decennium wordt het leefgebied van de ijsberen hier steeds kleiner.
Leestip: Tuvalu zal in zee verdwijnen door klimaatverandering. Hoe gaan de inwoners daarmee om?
In andere delen ligt deze stijging iets lager. In Oost-Europa, Centraal-Europa en de Alpen steeg de gemiddelde temperatuur zo’n 0,5 tot 1 graad Celsius per decennium. In West-Europa, evenals in delen van Scandinavië, lag die stijging tussen 0,2 en 0,5 graden per decennium.
Volgens meteorologen geven deze metingen een duidelijke boodschap: zonder verdere vermindering van de uitstoot van broeikasgassen zal die trend zich de komende decennia voortzetten.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Jim is editor voor National Geographic. Hij studeerde sociale geografie, en specialiseerde zich in duurzaamheid en groene steden. Schrijven is zijn passie; hij ziet in elk verhaal – hoe klein ook – een kans om de wereld beter te begrijpen. In zijn vrije tijd bezoekt hij graag concerten en filmhuizen, of gaat hij hardlopen.
