Het sneeuwde vandaag in grote delen van Nederland en België. Zulke winterkou wordt vaak aangegrepen als bewijs dat het met klimaatverandering wel meevalt. Soms wordt zelfs beweerd dat koude winters aantonen dat een opwarmende aarde een mythe is. Klimaatwetenschappers zien dat anders: volgens hen is dit soort winterweer juist een gevolg van klimaatverandering, geen tegenbewijs. Hoe kan dat?

Het verschil tussen weer en klimaat

De verwarring begint vaak bij het verschil tussen weer en klimaat. Het weer beschrijft wat we vandaag of deze week ervaren: temperatuur, neerslag, wind en bewolking. Het klimaat gaat over het gemiddelde weer over een lange periode, meestal dertig jaar.

Leestip: In 1709 werd Europa overvallen door de koudste winter in vijf eeuwen

Een koude week of zelfs een koude winter zegt daarom weinig over het klimaat. Klimaatverandering betekent niet dat het overal en altijd warmer wordt, maar dat het gemiddelde verschuift en dat het weer grilliger wordt. Dat is precies wat wetenschappers waarnemen: niet alleen meer hittegolven, maar ook extremere uitschieters naar kou.

Hoe een warmere aarde kou kan veroorzaken

Het bekendste effect van broeikasgassen is opwarming van de aarde. Minder bekend, maar steeds beter onderzocht, zijn de indirecte gevolgen daarvan. Een belangrijke rol speelt het noordpoolgebied, dat gemiddeld drie keer zo snel opwarmt als de rest van de planeet. Dit verschijnsel heet Arctische versterking.

Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!

Die snelle opwarming verstoort mogelijk de polaire straalstroom: een krachtige luchtstroom hoog in de atmosfeer die normaal gesproken koude poollucht op zijn plek houdt. Als die straalstroom verzwakt of gaat meanderen, kan ijskoude lucht veel verder naar het zuiden uitstromen.

‘Door warmere temperaturen op de Noordpool raakt de polaire straalstroom vaker uit koers,’ zegt Jennifer Francis, klimaatwetenschapper aan het Woodwell Climate Research Center (VS). ‘Daardoor kan koude lucht zuidelijker doordringen dan we gewend zijn.’

Extremere schommelingen die langer aanhouden

Die weersextremen werken dus twee kanten op. Want wie zich nu buiten in de winterkou begeeft, zou het bijna vergeten: 2024 was wereldwijd het warmste jaar ooit gemeten, op de voet gevolgd door 2023. Van de tien warmst gemeten jaren, sinds de eerste meting van het KNMI in 1901, komen er zeven uit de afgelopen tien jaar. Ook 2025 staat in die lijst.

Leestip: Zo ziet het dagelijks leven eruit in de koudste stad ter wereld

Een studie uit 2019, gepubliceerd in vakblad Science Advances, voorspelt dat extreem weer tegen 2100 met ongeveer 50 procent zal zijn toegenomen. Overstromingen, droogtes, hitte en kou zullen vaker voorkomen en langer duren.

Dat klinkt als toekomstmuziek, maar volgens klimaatwetenschappers zijn de extreme weersomstandigheden van de afgelopen jaren al een voorproefje. De klimaatcrisis speelt zich niet in de verre toekomst af – we zitten er middenin.

Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!