Oogverblindende nieuwe ‘imitatie-kevers’ ontdekt

Bepaalde soorten snuitkevers zijn zo goed in staat roofdieren af te schrikken met hun iriserende kleurenpracht dat andere kevers ze zijn gaan nadoen, blijkt uit nieuw onderzoek.dinsdag 6 augustus 2019

Hoog in het regenwoud op het eiland Mindanao in de Filippijnen is biologe Analyn Cabras dag in dag uit in de weer met piepkleine iriserende insecten. Ze behandelt ze met een omzichtigheid alsof ze een bom aan het ontmantelen is.

De snuitkevers voelen de kleinste trillingen. Als een roofdier (of een onderzoeker) tegen het takje stoten waar ze op staan, laten ze zich ogenblikkelijk op de bodem vallen. Ze gaan op hun rug liggen, en door de donkere kleur van hun buik zijn ze nauwelijks te onderscheiden van de ondergrond.

“Als we een zeldzame soort vinden, gaan we zo voorzichtig mogelijk te werk om te voorkomen dat ze zich in de bladerlaag op de grond laten vallen. Als ze dat eenmaal doen, kun je ze nauwelijks nog terugvinden,” vertelt Cabras. Zij is een National Geographic Society Explorer en hoofdonderzoeker bij het Coleoptera Research Center, een onderzoekscentrum voor kevers van de University of Mindanao.

De meeste mensen kennen slechts de paar soorten snuitkevers die het op oogsten hebben voorzien, maar snuitkevers, oftewel curculionoidea, vormen een van de meest diverse ‘superfamilies’ op aarde, met meer dan 62.000 bekende soorten.

Veel van de meer dan vierhonderd soorten Filippijnse snuitkevers hebben slechts een klein leefgebied, soms niet meer dan één bepaald stukje oerwoud.

Cabras heeft zich vijf jaar lang beziggehouden met dit pietepeuterige onderzoek en niet voor niets, zo bleek: onlangs werden twee nieuwe soorten snuitkevers ontdekt en over zeven andere vondsten worden publicaties voorbereid.

Knappe snuitkevers

De soort snuitkevers die Cabras onderzoekt, wordt in het Engels ‘jewel weevils’ genoemd, omdat de diertjes wel iets weghebben van levende sieraden. Hun glimmende elytra, of dekschilden, hebben fraaie patronen in prachtige kleuren, van helder turkoois en glinsterende goudkleur tot zachtoranje en schitterend roze.

De snuitkevers zijn zo opvallend dat je zou denken dat ze een eenvoudige prooi zijn voor kikkers, hagedissen en vogels. Maar deze kevers willen juist gezien worden.

“Hun lichaam is heel hard. Zelfs als je op ze gaat staan, blijven ze nog heel,” vertelt Cabras. “Met hun kleuren maken ze aan roofdieren kenbaar dat ze niet eetbaar zijn, en dat er nare gevolgen zullen zijn als de roofdieren ze toch opslokken.”

Maar waar Cabras zich vooral voor interesseert is dat verschillende van deze Filippijnse soorten met hun harde schild in de loop van de evolutie steeds meer op elkaar gaan lijken. En wat nog vreemder is, een aantal van deze snuitkevers zijn nauw aan elkaar verwant, maar andere helemaal niet. Hoe zit dat?

Verbluf je vijand

Het is allemaal gebaseerd op het geven van signalen aan roofdieren, vertelt Cabras.

Waarschuwingstekens werken alleen als een roofdier dergelijke signalen herkent, en weet dat die staan voor gevaarlijk, vies of niet de moeite waard. In de loop van vele generaties leren roofdieren om alles wat er zo uitziet niet meer te eten. Dat leidt ertoe dat verschillende stambomen van insecten met harde schilden langzaamaan verrassend veel op elkaar gaan lijken. Dit wordt door wetenschappers in het Engels Müllerian mimicrygenoemd.

Maar Cabras ontdekte dat er nog een tweede soort van imitatie plaatsvindt, waarover ze later nog een artikel gaat schrijven.

“Er is ook sprake van een andere vorm van imitatie, die Batesian mimicrywordt genoemd. Die doet zich voor omdat de snuitkevers ook worden geïmiteerd door boktorren,” legt ze uit. Het verschil tussen de twee soorten imitatie is dat de boktorren een zacht schild hebben, en heel goed eetbaar zijn.

Deze kevers gebruiken de imitatie om roofdieren om de tuin te leiden. Want waarom zouden ze moeite doen om een beschermend schild aan te leggen als een paar kleurige patronen hetzelfde effect opleveren?

Gestolen sieraden

“Het is interessant onderzoek,” zegt Robert Anderson, een deskundige op het gebied van snuitkevers die als onderzoeker verbonden is aan het Canadian Museum of Nature in Ottawa. “Ze combineert interessante aspecten van het gedrag en de morfologie van de snuitkevers. Vaak is dat niet mogelijk, omdat we alleen maar werken met exemplaren uit het museum,” vertelt hij.

Mestkevers vechten om een bal poep
Twee wezens die om een bal poep vechten, dat klinkt als een metafoor voor een slechte driehoeksrelatie. Maar voor mestkevers betekent het overleven.

Daarnaast is het van belang dat onderzoekers als Cabras het veld intrekken om de biodiversiteit vast te leggen, omdat veel van de kevers worden gevangen, gedood en opgezet en daarna online te koop worden aangeboden door verzamelaars.

Zo worden op veilingsites als eBay honderden, zo niet duizenden uit het wild afkomstige Filippijnse snuitkevers te koop aangeboden, die per stuk soms een paar honderd dollar opbrengen, vertelt hij.

Bizar genoeg zorgen de bijzondere kleuren en patronen die de snuitkevers beschermen tegen roofdieren er zo uiteindelijk voor dat ze aantrekkelijk worden voor verzamelaars. En de na-apende boktorren? Hun vermomming is zo goed dat ook zij illegaal worden gevangen, aldus Cabras.

Door de combinatie van de illegale handel en de snelheid waarmee het oerwoud wordt gekapt of verwoest voor mijnbouw of de aanleg van plantages, ziet de toekomst er somber uit voor enkele zeldzame soorten als Metapocyrtus willietorresien Pachyrhynchus naokii, stelt ze.

“Als we niks doen, zijn een aantal van deze soorten binnen vijf tot tien jaar verdwenen.”

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

LEES VERDER

Video
3:54

Kijk hoe deze 'zombie' parasiet insecten uitschakelt door hersenspoeling

Diep in de jungle van het Amazonegebied plant een parasitaire schimmel, Ophiocordyceps unilateralis genaamd, zich voort door mieren en andere insecten te infecteren. - Bezoek de meest extreme landschappen van onze planeet en zie de dieren die daar overleven van dichtbij. Bekijk elke woensdag om 21:00 naar Hostile Planet op National Geographic

Seks, leugens en haakjes: hoe parasitaire kevers bijen voor de gek houden

Oliekevers hebben een fascinerende levenscyclus, die nieuw licht zou kunnen werpen op de wijze waarop nieuwe soorten ontstaan.
Lees meer