Het gebruik van bestrijdingsmiddelen in de landbouw is een van de belangrijkste redenen dat het aantal natuurlijke bestuivers al jaren afneemt. Paradoxaal genoeg zijn honingbijen juist noodzakelijk om de landbouw in stand te houden – zij bestuiven ongeveer een derde van alle voedselgewassen ter wereld. Maar wat gebeurt er als landbouwgif een bijenkolonie binnendringt?
Onderzoekers zochten dit recent uit met een reeks experimenten. En wat blijkt? Honingbijen hebben meerdere manieren om zichzelf te beschermen, maar daar profiteert niet iedere bij in de kolonie van. Hun bevindingen zijn gepubliceerd in Current Biology.
Werkbijen filteren landbouwgif
Tot nu toe hebben toxicologiestudies zich vooral gericht op werkbijen, maar onderzoekers van de University of California, Davis (VS) wilden meer weten. Bijvoorbeeld waar in de honingraat de chemicaliën worden afgezet en welk effect dit heeft op de kolonie als geheel, inclusief de koningin, haar eierstokken, de eitjes en de was.
Daarom hielden ze verschillende bijenkolonies in het lab, bestaande uit zestig bijen en een koningin. Zij voerden de bijen pollen, water en voedsel dat besmet was met het zeer toxische insecticide methylparathion. Het gif werd gemarkeerd met een radioactieve marker, zodat de onderzoekers het gif in de kolonie konden volgen.
De onderzoekers benadrukken dat ze geen dodelijke hoeveelheden van het insecticide hebben gebruikt in hun experimenten, en dat die overeenkwamen met wat er in de natuur voorkomt.
Zoals van tevoren verwacht, vormden de werkbijen de eerste verdedigingslinie tegen het landbouwgif. De eerste dag wisten de insecten zo’n 95 procent van het gif uit hun voedsel te filteren en het in de was van de honingraat af te zetten. Daar werden ze wel steeds minder goed in: na tien dagen konden de bijen nog maar 86 procent van het gif filteren.
Koningin dumpt gif in nageslacht
De onderzoekers ontdekten ook dat er een limiet zit aan het vermogen van de werkbijen om het voedsel te filteren dat ze aan de koningin geven. ‘In onze studie begonnen de bestrijdingsmiddelen zich na verloop van tijd op te stapelen in de koningin,’ vertelt Angela Encerrado-Manriquez, leider van de studie. ‘Dat wijst erop dat de filtercapaciteit van de werkbijen overbelast kan raken.’
De koningin nam wel het minste gif op van alle bijen in de kolonie, maar toch raakten haar eierstokken aangetast. ‘Om zichzelf te beschermen en de chemicaliën kwijt te raken, zette ze het insecticide af in haar eitjes,’ vertelt Sascha Nicklisch, senior auteur en bijzonder hoogleraar omgevingstoxicologie. ‘Dit gedrag is nog nooit eerder in honingbijen aangetoond.’
Hoewel de experimenten in het lab plaatsvonden en dus niet in het wild, geven ze waarschijnlijk een accuraat beeld van hoe gif zich na verloop van tijd ophoopt in een bijenkolonie.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Nicklisch: ‘Als het insecticide zich dusdanig opstapelt dat de eitjes van de koningin vervuild raken en de larven zich niet meer goed kunnen ontwikkelen, kan er een omslagpunt bereikt worden. De chemische ophoping kan bijdragen aan een vertraagde instorting van de kolonie.’
Toekomstig onderzoek
Het huidige onderzoek is een belangrijke stap in het beter begrijpen van de verdedigingsstrategieën die bijen hebben om bestrijdingsmiddelen te weren uit hun kolonies. Dat is ook broodnodig, gezien de belangrijke bijdrage die zij leveren aan onze voedselvoorziening, en de grote hoeveelheden gif die nog steeds gebruikt worden.
Toekomstig onderzoek moet uitwijzen hoe lang koninginnen het volhouden om de bestrijdingsmiddelen in hun eitjes af te zetten, wat de langetermijneffecten zijn op de kolonies en of dit varieert per insecticide.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Roeliene werkt als editor voor National Geographic. Daarnaast levert ze als wetenschapsjournalist bijdragen aan onder meer Quest en KIJK Magazine. Ze is dol op reizen, godsdienstgeschiedenis en een stevige wandeling.
