Anders dan zoogdieren lijken vissen en veel amfibieën geen duidelijke overgang tussen hun kop en lichaam te hebben. Daardoor wordt vaak aangenomen dat vissen helemaal geen nek hebben. Toch denken onderzoekers nu dat we die dieren al die tijd tekort hebben gedaan.
Volgens nieuw onderzoek, gepresenteerd tijdens het jaarlijkse congres van de Society for Experimental Biology, hebben veel vissen wel degelijk een soort nek. Alleen ziet die er heel anders uit dan die van zoogdieren.
Niet de vorm, maar de functie
Bij zoogdieren is de nek eenvoudig aan te wijzen: het is het deel tussen de schedel en de schouders waarmee je je hoofd onafhankelijk van je lichaam kunt bewegen. Die definitie werkt echter veel minder goed bij dieren zoals vissen en salamanders, die een heel andere lichaamsbouw hebben.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Volgens onderzoekers van de University of Liverpool (VK) is het daarom tijd voor een bredere definitie. De nadruk moet niet op de vorm, maar op de functie van de nek komen te liggen. Als een deel van de wervelkolom ervoor zorgt dat een dier zijn kop onafhankelijk van zijn lichaam kan bewegen, zou dat volgens hen ook als een nek kunnen worden beschouwd.
Röntgenbeelden laten zien hoe vissen bewegen
Om dat te onderzoeken maakten de wetenschappers röntgenvideo's van onder meer regenboogforellen terwijl de dieren aten. Met behulp van computeranimaties bouwden ze vervolgens driedimensionale modellen van de wervelkolom. Zo konden ze precies zien welke wervels bewogen wanneer de vis zijn kop gebruikte.
Uit die analyses blijkt dat sommige wervels vlak achter de schedel een duidelijke rol spelen bij het bewegen van de kop. Dat wijst erop dat vissen een functionele nek hebben, ook al is die aan de buitenkant nauwelijks zichtbaar.
Volgens onderzoeker Roxana Taszuz is dat idee niet helemaal nieuw. Al sinds de jaren veertig vermoeden biologen dat de eerste wervels achter de kop bij sommige vissen een apart anatomisch gebied vormen. Dankzij moderne röntgentechnieken kunnen onderzoekers nu voor het eerst ook laten zien dat die wervels daadwerkelijk een eigen functie hebben.
Ook salamanders moeten meer duidelijkheid geven
De onderzoekers richten zich ook op salamanders. Hoewel biologen het erover eens zijn dat salamanders een nek hebben, is nog onduidelijk welke wervels daarbij precies een rol spelen. Daarom brengen de onderzoekers nu ook in kaart hoe deze dieren hun kop en wervelkolom bewegen tijdens het eten.
Die kennis kan meer vertellen over een belangrijk moment in de evolutie. Salamanders lijken namelijk sterk op de eerste gewervelde dieren die honderden miljoenen jaren geleden het water verlieten om op het land te gaan leven. Door hun bewegingen te bestuderen hopen onderzoekers beter te begrijpen hoe de nek zich tijdens die overgang heeft ontwikkeld.
De onderzoekers benadrukken dat vissen niet allemaal dezelfde 'nek' hebben. Bij sommige soorten zijn de eerste wervels nauwelijks te onderscheiden, terwijl ze bij andere juist sterk zijn gespecialiseerd. Juist die grote variatie maakt het volgens hen zo interessant om opnieuw na te denken over een vraag die lang beantwoord leek: wat is een nek eigenlijk?
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Jim is editor voor National Geographic. Hij studeerde sociale geografie, en specialiseerde zich in duurzaamheid en groene steden. Schrijven is zijn passie; hij ziet in elk verhaal – hoe klein ook – een kans om de wereld beter te begrijpen. In zijn vrije tijd bezoekt hij graag concerten en filmhuizen, of gaat hij hardlopen.
