Het klinkt als het plot van een slechte film, maar niets is minder waar: er is cocaïne aangetroffen in het lichaam van dertien Braziliaanse scherpsnuithaaien (Rhizoprionodon lalandii) in de kustwateren van Rio de Janeiro (Brazilië). Het is voor het eerst dat een dergelijke ontdekking is gedaan.
De dertien haaien, die tussen september 2021 en augustus 2023 als bijvangst in de netten van vissers waren terechtgekomen, zijn door onderzoekers van de Oswaldo Cruz Foundation ontleed. Ze troffen cocaïne en benzoylecgonine (een stofwisselingsproduct dat wordt geproduceerd wanneer cocaïne in het lichaam wordt afgebroken) aan in het spier- en leverweefsel van de dieren, schrijven ze in een artikel in het wetenschappelijke journal Science of the Total Environment.
Hoe komt de cocaïne in de haaien terecht?
In Brazilië wordt relatief veel cocaïne geconsumeerd: het land telt ongeveer 1,5 miljoen gebruikers, wat betekent dat zo’n acht procent van alle gebruikers wereldwijd zich in Brazilië bevindt.
Volgens wetenschappers zijn er twee manieren waarop de drug in het weefsel van de haaien is terechtgekomen: via de riolering, waarin afvalwater van gebruikers verwerkt wordt, en via clandestiene laboratoria voor cocaïneraffinage, die pure cocaïne afvoeren in rioolbuizen langs het Sernambetibakanaal, dat uitmondt in de oceaan bij de kust van Rio de Janeiro. Omdat Braziliaanse scherpsnuithaaien zich meestal nabij de kust ophouden, zijn ze bijzonder vatbaar voor watervervuiling.
Haaien aan de coke, kan dat kwaad?
Haaien kunnen cocaïne rechtstreeks via hun kieuwen opnemen, of kleinere prooien eten die de drug op hun beurt hebben opgenomen. Deze zogenoemde bioaccumulatie via de voedselketen zou volgens de auteurs van het onderzoek kunnen verklaren waarom de haaien hogere doses cocaïne bij zich dragen dan andere waterorganismen die in eerder onderzoek werden getest.
Maar wat betekent dat precies voor de gezondheid van het dier? Volgens Daniel D. Snow, professor en laboratoriumdirecteur van het Nebraska Water Center, is het goed mogelijk dat haaien cocaïne langzamer metaboliseren dan mensen. De langdurige aanwezigheid van de drug in het lichaam van de haai zou zo bijvoorbeeld de hormoonregulatie kunnen verstoren, wat tot voortplantingsproblemen zou kunnen leiden. Maar zeker weten doet Snow dat niet.
Een opkomend milieuprobleem
Het is lastig om cocaïne – maar ook legale medicijnen en drugs – uit de oceanen te weren, weet Snow. ‘Je zou afvalwater zo kunnen zuiveren dat geen van deze chemicaliën in zee terechtkomt, maar dat is een ongelooflijk kostbare klus.’
In hun publicatie roepen de onderzoekers de Braziliaanse regelgevende instanties op om de aanwezigheid van illegale drugs in mariene ecosystemen te erkennen, te monitoren en tegen te gaan. Dat zij cocaïne in de haaien hebben aangetroffen ‘benadrukt de urgentie van robuuste wettelijke kaders en proactieve maatregelen om dit opkomende milieuprobleem te adresseren,’ stellen ze.
Schrijf je in voor de gratis nieuwsbrief van National Geographic en ontvang de favoriete verhalen van de redactie wekelijks in je mail.
