De meeste zoogdieren, vogels en amfibieën kunnen zich meerdere keren voortplanten tijdens hun leven. Maar in het dierenrijk is dat lang niet altijd zo. Sommige soorten krijgen slechts één kans: ze steken al hun energie in één voortplanting en sterven daarna. Van octopussen tot bidsprinkhanen – deze zes dieren offeren hun leven op voor hun nageslacht.
1. Pacifische zalm: sterft na het afzetten van eitjes
De pacifische zalm (Oncorhynchus) brengt het grootste deel van zijn leven door in zee, maar keert terug naar de rivier waarin ze zijn geboren om zich voort te planten. Die tocht kan honderden kilometers lang zijn, tegen sterke stromingen in. Eenmaal aangekomen graven vrouwtjes een nest in het grind en leggen duizenden eitjes, die door mannetjes worden bevrucht.
Leestip: Paren onder water is knap lastig – zo lukt het deze 5 dieren toch
Kort daarna begint hun lichamelijke toestand te verslechteren, en binnen één tot twee weken sterven ze. De stervende zalmen leveren met hun lichamen een enorme voedingspuls aan de rivier. Zo offeren ze hun eigen leven op om de overlevingskans van hun jongen te vergroten.
2. Reuzenkraak: verhongert terwijl ze waakt
Het vrouwtje van de reuzenkraakoctopus (Enteroctopus dofleini) legt tienduizenden eitjes in een beschutte grot. Daarna begint een maandenlange waakperiode. Ze verlaat het nest niet en besteedt al haar energie aan het schoonhouden en beschermen van de eitjes.
Tijdens die periode schakelen hormonale veranderingen haar eetlust volledig uit. Tegen de tijd dat de jongen uitkomen, is haar lichaam zo verzwakt dat ze sterft. Over de precieze reden daarvoor bestaan verschillende theorieën. Een mogelijke verklaring is dat haar dood de jongen beschermt tegen de oudere generatie: octopussen zijn kannibalen, en als volwassen dieren zouden blijven leven, bestaat de kans dat ze elkaars jongen opeten.
3. Stegodyphus lineatus: wordt opgegeten door haar jongen
Stegodyphus lineatus, een spinnensoort uit de familie van de fluweelspinnen, wordt gemiddeld slechts één tot twee jaar oud. In die korte tijd legt het vrouwtje haar eitjes en bewaakt ze het nest tot de jongen uitkomen. In de eerste dagen voedt ze haar jongen door voedsel op te braken, voordat ze overgaat tot het ultieme offer: ze laat zich door haar eigen nakomelingen opeten.
Leestip: Deze 6 dieren brengen zichzelf (onbedoeld) om het leven
De jongen eten het lichaam van hun moeder van binnenuit op. Dit gedrag, matrofagie genoemd, voorziet de jonge spinnen van een laatste essentiële voedingsbron voordat ze het nest verlaten en zelfstandig verder moeten.
4. Eendagsvlieg: leeft slechts uren als volwassene
Als larve kan een eendagsvlieg (Ephemeroptera) maanden tot zelfs een jaar in het water leven. Maar zodra hij volwassen wordt en zijn vleugels uitslaat, begint de klok te tikken. Sommige soorten leven slechts enkele uren. In die korte tijd moeten ze paren en eitjes afzetten.
De reden dat volwassen eendagsvliegen zo kort leven, is dat ze geen functionele monddelen hebben en daardoor geen voedsel kunnen opnemen. Hun lichaam is volledig gericht op voortplanting: zodra de eitjes zijn afgezet, sterft het insect.
5. Bidsprinkhaan: steekt alle energie in een succesvolle voortplanting
Bidsprinkhanen (Mantodea) leven in tuinen, graslanden en bossen en worden meestal niet ouder dan een jaar. Na de paring legt het vrouwtje haar eitjes in een schuimachtig eipakket, de zogeheten oötheek, die de embryo’s beschermt tegen uitdroging en kou.
De voortplanting vraagt veel van het vrouwtje. Het aanmaken van de oötheek en de eitjes kost zo veel energie dat veel bidsprinkhanen weken tot maanden na het leggen sterven. Net als bij veel insecten weegt succesvolle voortplanting zwaarder dan een lang leven.
6. Bruine breedvoetbuidelmuis: paren tot de dood erop volgt
De bruine breedvoetbuidelmuis (Antechinus stuartii), bovenaan te zien, is een kleine buidelmuis uit Australië. Dit dier kent een extreem korte en intense voortplantingsperiode: gedurende enkele weken per jaar paren mannetjes vrijwel onafgebroken met meerdere vrouwtjes. Slapen en eten schieten er vaak bij in.
Leestip: Zo paren kreeften: met geur, dominantie en verrassend veel sperma
Tijdens deze paringsmarathon schieten stresshormonen door het dak. Het immuunsysteem stort in, organen raken beschadigd en interne bloedingen ontstaan. Vrijwel alle mannetjes sterven nog voor het seizoen voorbij is.
Evolutionair gezien loont deze zelfdestructie. Door een sterk seizoensgebonden voedselaanbod hebben mannetjes maar één korte kans om zich voort te planten. Wie al zijn energie in die paar weken stopt en zoveel mogelijk vrouwtjes bevrucht, geeft meer genen door; zelfs als dat zijn leven kost.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
